Ngôn tình huyền huyễn là truyện tình đặt trong một thế giới kỳ ảo tự dựng, có phép thuật, yêu tộc, linh thú, những vùng đất không có trên bản đồ. Tiên hiệp là một nhánh trong đó, lấy chuyện tu luyện thành tiên làm trục: có cảnh giới, có môn phái, có thiên quy. Khi đặt chuyện tình vào thế giới ấy, trở ngại không còn là gia đình hay tiền bạc mà là luật trời, là tuổi thọ nghìn năm, là việc hai người thuộc hai giống loài.
Dòng này kén người đọc hơn cả: thế giới phức tạp, truyện thường rất dài, thuật ngữ nhiều. Nhưng ai đã vào thì thường mê lâu, vì nó cho những cảm xúc ở cỡ lớn nhất mà ngôn tình có thể tạo ra. Bài này giải thích nét nhận diện, khác biệt giữa các nhánh kỳ ảo, vì sao nó cuốn, chất liệu Việt cho dòng này, cách bắt đầu đọc và những chỗ nên giữ đầu óc tỉnh táo.
Nét nhận diện ngôn tình huyền huyễn, tiên hiệp
Thế giới có luật riêng. Tu luyện chia cảnh giới, phép thuật có giá phải trả, có những điều trời cấm như tiên không được yêu người phàm, sư phụ không được yêu đồ đệ. Luật ấy là bức tường của chuyện tình, giống lễ giáo trong cổ đại nhưng ở cỡ lớn hơn.
Thời gian dài vô tận. Nhân vật sống hàng trăm, hàng nghìn năm. Chờ đợi không tính bằng năm mà bằng kiếp. Một lần lỡ hẹn có thể là ba trăm năm. Thời gian vì thế vừa là trở ngại vừa là thước đo lòng chung thuỷ.
Nhiều đời, nhiều thân phận. Một mô-típ rất phổ biến là chuyển kiếp: nhân vật mất ký ức, sống một đời khác, gặp lại người cũ mà không nhận ra. Người đọc biết, nhân vật không biết, và mọi cuộc gặp đều mang hai lớp nghĩa.
Khác giống loài. Tiên với yêu, người với ma, thần với phàm. Tình yêu giữa hai thế giới luôn kéo theo câu hỏi ai phải từ bỏ điều gì.
Quy mô lớn. Chuyện tình thường dính vào vận mệnh cả một giới: một trận chiến, một phong ấn, một kiếp nạn. Hy sinh vì thế cũng lớn, và đó là chỗ dòng này lấy nước mắt người đọc.
Huyền huyễn, tiên hiệp và các nhánh kỳ ảo khác
Người mới thường lẫn các tên gọi này. Bảng dưới phân biệt cho dễ chọn:
| Nhánh | Thế giới | Không khí chuyện tình |
|---|---|---|
| Tiên hiệp | Tu luyện thành tiên, môn phái, cảnh giới, thiên quy | Thầy trò, đồng môn, tiên phàm cách trở; thường nặng ngược |
| Huyền huyễn | Thế giới kỳ ảo tự dựng, nhiều chủng tộc, phép thuật đa dạng | Phiêu lưu, mạo hiểm, chuyện tình đi cùng hành trình lớn |
| Kỳ ảo nhẹ, cổ tích | Gần đời thường, có một yếu tố lạ: linh vật, đồ vật biết nói | Ấm áp, hài, gần truyện cho mọi lứa tuổi |
| Kỳ ảo đô thị | Thành phố hôm nay có yêu quái, người có năng lực ẩn | Pha giữa đô thị và kỳ ảo, nhịp nhanh |
Trong giới đọc Việt, Tam sinh tam thế thập lý đào hoa của Đường Thất Công Tử và Hoa Thiên Cốt của Fresh Quả Quả là hai tác phẩm tiên hiệp ngôn tình được nhắc nhiều, phần lớn nhờ các bản phim chuyển thể. Nhắc tên để bạn hình dung "chất tiên hiệp" là gì; còn đọc gì trước, đọc gì sau thì tuỳ gu của bạn.
Vì sao người đọc mê những chuyện tình nghìn năm
Ngôn tình đời thường thử tình yêu bằng những thứ nhỏ: một lần ghen, một món nợ, một lời phản đối của bố mẹ. Tiên hiệp thử tình yêu bằng những thứ không thể lớn hơn: thời gian vô tận, luật trời, cái chết, sự quên lãng. Khi một người chờ một người khác ba trăm năm, hay nhận lấy kiếp nạn thay người kia, cảm xúc được đẩy đến mức mà đời thật không bao giờ đòi hỏi. Đó chính là thứ người đọc tìm.
Sức hút thứ hai là thoát ly hoàn toàn. Không có văn phòng, không có hoá đơn, không có tin nhắn công việc. Thế giới tiên hiệp đẹp theo kiểu tranh thuỷ mặc: núi mây, hoa đào, hồ sen, cung điện trên trời. Đọc nó như đi một chuyến xa.
Sức hút thứ ba là câu hỏi về ký ức. Khi nhân vật chuyển kiếp và quên hết, người kia phải yêu lại từ đầu một người vừa là vừa không là người cũ. Yêu một người là yêu ký ức về họ, hay yêu chính họ ở hiện tại? Những truyện tiên hiệp hay nhất thường xoay quanh câu hỏi ấy, dù bề ngoài là trận chiến và phép thuật.
Chất liệu kỳ ảo Việt: một kho còn bỏ ngỏ
Phần lớn tiên hiệp người Việt đọc là truyện dịch với hệ thống tu luyện mang màu Trung Hoa. Nhưng kho truyền thuyết, cổ tích Việt cũng đầy những chuyện tình giữa hai thế giới: chàng trai lạc vào cõi tiên rồi trở về, nàng tiên lấy chồng trần, chuyện hai vị thần cùng hỏi cưới một nàng công chúa. Đó là chất liệu rất giàu cho một dòng ngôn tình kỳ ảo mang khí hậu, cây cỏ, sông nước Việt, hiện còn ít người khai thác.
Nói thẳng để bạn khỏi tìm: kho truyện ngôn tình Việt viết mới trên trang hiện chưa có truyện tiên hiệp hay huyền huyễn đúng nghĩa. Nếu bạn thích chất kỳ lạ nhẹ, có một hướng gần: những truyện kể bằng giọng của một sinh thể không phải người. Chú Tễu kể chuyện phường rối làng Đông Lạc để chính con rối gỗ sung bốn mươi tuổi, bụng phệ, cười hề hề, kể chuyện cô thợ tạc và phường rối nước sắp tan, và chỉ nó biết ông trùm đã giấu gì trong bụng nó trước khi mất. Con chó tên Bột và hai cái sân ở Tuy Hòa thì để một con chó vàng lông xù kể chuyện ông chủ kỹ sư làm cầu và cô hàng xóm trồng rau thơm.
Đây không phải tiên hiệp, nhưng chúng cho bạn cái thú của giọng kể kỳ ảo: nhìn chuyện tình người từ một chỗ đứng không phải người, vừa ngây ngô vừa tinh tường. Với dòng kỳ ảo Việt, đó có thể là một lối vào dễ chịu.
Ai hợp gu với huyền huyễn, tiên hiệp
Dòng này đòi hỏi sự kiên nhẫn ở đầu, nhưng trả lại rất nhiều cho đúng người đọc. Bạn sẽ hợp nếu:
- Bạn thích thế giới tưởng tượng có luật lệ chặt chẽ, thích tìm hiểu cách một hệ thống phép thuật vận hành.
- Bạn thích cảm xúc ở cỡ lớn: chờ đợi hàng trăm năm, hy sinh cả tu vi, chia lìa qua nhiều kiếp.
- Bạn thích mỹ cảm cổ điển: núi mây, hoa đào, kiếm, đàn, những cảnh đẹp như tranh.
- Bạn đã đọc nhiều ngôn tình hiện đại và muốn một thứ hoàn toàn khác, thoát hẳn khỏi đời thường.
- Bạn có thời gian đọc dài hơi, không ngại truyện hàng trăm chương.
Nếu bạn đọc chủ yếu trên điện thoại trong những quãng ngắn như lúc chờ xe, lúc nghỉ trưa, tiên hiệp có thể khó theo vì cần nhớ nhiều thiết lập. Khi ấy kỳ ảo nhẹ, nơi chỉ có một yếu tố lạ trong một thế giới quen, sẽ hợp hơn. Và nếu bạn thường đọc khi đang buồn, nên chọn truyện tiên hiệp có kết thúc được người đọc trước nhận xét là nhẹ nhõm, vì nhánh này nổi tiếng hay lấy nước mắt.
Bắt đầu đọc tiên hiệp mà không bỏ dở
Phần lớn người bỏ tiên hiệp ở chương năm, khi thuật ngữ dồn dập. Vài cách giúp bạn qua đoạn ấy:
- Chọn truyện đã hoàn. Tiên hiệp thường dài hàng trăm chương; truyện chưa hoàn có thể bị bỏ giữa chừng, rất tiếc công.
- Đọc chậm phần thiết lập thế giới. Mấy chương đầu giới thiệu cảnh giới, môn phái, thiên quy. Hiểu chúng một lần, cả truyện về sau trôi hơn hẳn.
- Ghi một bảng ngắn. Tên các cảnh giới từ thấp đến cao, tên các môn phái, ai là sư phụ ai. Mười dòng ghi chú cứu bạn khỏi rất nhiều lần lật lại.
- Chấp nhận nhịp chậm ở đầu. Tiên hiệp thường để chuyện tình nảy nở rất muộn, sau nhiều chương phiêu lưu và tu luyện.
- Đọc văn án để biết mức ngược. Tiên hiệp hay nặng về hy sinh, chia lìa. Nếu bạn đang cần đọc nhẹ, chọn nhánh kỳ ảo nhẹ hoặc kỳ ảo đô thị trước.
Những chỗ nên tỉnh táo khi đọc tiên hiệp
Quan hệ thầy trò chênh lệch quyền lực. Sư phụ nắm sinh mệnh, tu vi, tương lai của đồ đệ. Khi truyện biến quan hệ ấy thành chuyện tình, nên nhìn nó như một xung đột về quyền lực chứ không phải mẫu mực lãng mạn. Ngoài đời, người có quyền với ta mà dùng quyền ấy để ràng buộc tình cảm là điều đáng lo.
Ngược kéo dài nghìn năm. Có truyện bắt nữ chính chịu đau hết kiếp này đến kiếp khác chỉ để chứng minh tình yêu. Đau khổ không phải thước đo duy nhất của tình yêu; truyện hay cũng cho thấy niềm vui, sự bình yên.
Thần quyết định thay người. Nam chính là thần, biết trước mọi chuyện, giấu nữ chính mọi điều "vì muốn tốt cho nàng". Trong truyện có thể cảm động, ngoài đời là tước quyền tự quyết của người kia.
Đọc thâu đêm. Truyện dài, cuốn, dễ khiến bạn thức tới sáng. Đặt giới hạn số chương mỗi tối; thế giới nghìn năm ấy sẽ chờ bạn.
Coi hy sinh là nghĩa vụ của nữ chính. Nhiều truyện để nữ chính từ bỏ tu vi, ký ức, cả mạng sống cho nam chính, còn anh chỉ cần nhận. Một chuyện tình đẹp trong bất kỳ thế giới nào cũng cần cả hai cùng cho đi. Khi chỉ một người hy sinh mãi, đó là mất cân bằng, không phải lãng mạn.
Câu hỏi thường gặp
Tiên hiệp và huyền huyễn khác nhau thế nào?
Tiên hiệp là một nhánh của huyền huyễn, lấy chuyện tu luyện thành tiên làm trục, với cảnh giới, môn phái, thiên quy. Huyền huyễn rộng hơn, gồm mọi thế giới kỳ ảo tự dựng có phép thuật, yêu tộc, không nhất thiết có tu luyện.
Vì sao ngôn tình tiên hiệp hay có chuyển kiếp?
Vì chuyển kiếp cho phép tác giả thử tình yêu qua sự quên lãng: một người nhớ, một người quên, và họ phải tìm lại nhau. Nó cũng kéo dài thời gian câu chuyện qua nhiều đời, tạo cảm giác chung thuỷ vượt mọi giới hạn.
Người mới đọc ngôn tình có nên bắt đầu bằng tiên hiệp không?
Không nên, trừ khi bạn đã mê thế giới kỳ ảo từ trước. Tiên hiệp có nhiều thuật ngữ, truyện dài, nhịp chậm ở đầu. Bắt đầu bằng hiện đại, cổ đại hoặc xuyên không sẽ giúp bạn quen với các mô-típ ngôn tình trước.
Có ngôn tình kỳ ảo nào bối cảnh Việt Nam không?
Dòng này còn ít truyện viết bằng chất liệu Việt, dù kho cổ tích và truyền thuyết Việt có rất nhiều chuyện tình giữa người với tiên, với thần. Đây là khoảng trống đáng chú ý cho cả người đọc lẫn người tập viết.
Đọc tiên hiệp có hợp với học sinh không?
Nhiều truyện tiên hiệp có cảnh chiến đấu, hy sinh, ngược khá nặng. Học sinh lớn có thể đọc những truyện nhẹ hơn, và phụ huynh nên lưu ý các truyện tô hồng quan hệ thầy trò hay đau khổ kéo dài để trò chuyện cùng con.
Xem phim tiên hiệp rồi có nên đọc truyện gốc không?
Nếu bạn thích thế giới trong phim, đọc truyện gốc thường cho thêm nhiều chi tiết, nội tâm và nhân vật phụ mà phim phải lược. Nhưng truyện gốc và phim có thể khác nhau ở nhiều đoạn, nên đọc với tâm thế gặp một phiên bản mới.
