Nữ phụ độc ác là nhân vật nữ đứng giữa cặp đôi chính: thường là tình địch, ghen tuông, bày mưu hãm hại nữ chính, và cuối truyện bị trừng phạt. Gần như không có truyện ngôn tình mạng nào thiếu cô, đến mức người đọc chỉ cần thấy một cô gái xinh đẹp, giàu có, nhìn nữ chính bằng ánh mắt khó chịu ở chương hai là biết ai sẽ đẩy ai xuống hồ ở chương chín.
Nhưng mấy năm gần đây, người đọc bắt đầu đứng về phía nữ phụ. Có cả một dòng truyện mà nhân vật chính xuyên vào thân nữ phụ, sống lại đời cô và tìm cách thoát khỏi kết cục bị viết sẵn. Bài này bàn về vai trò của nữ phụ độc ác, vì sao kiểu ác không lý do làm người đọc chán, câu chuyện phụ nữ ghét phụ nữ lặp lại trong ngôn tình, và cách đọc nữ phụ tinh hơn.
Nữ phụ độc ác làm nhiệm vụ gì trong truyện
Về mặt cấu trúc, nữ phụ độc ác giải quyết một bài toán khó của người viết: làm sao có xung đột khi cặp đôi chính tốt với nhau. Nếu hai người không làm khổ nhau, cần có người khác làm khổ họ. Nữ phụ là cách nhanh nhất để đưa trở ngại vào, vì cô có động cơ rõ ràng nhất: cô cũng muốn có nam chính.
Cô còn làm nền. Bên cạnh một người phụ nữ sắc sảo, giàu có, mưu mô, sự chân thành của nữ chính hiện ra rõ hơn. Bên cạnh một người dùng thủ đoạn, nam chính chọn nữ chính trông như một lựa chọn đạo đức chứ không chỉ là sở thích.
Và cô là nơi người đọc trút cảm xúc. Ghét một nhân vật trong truyện là một niềm vui an toàn, không ai bị tổn thương thật. Màn nữ phụ bị vạch mặt ở cuối truyện mang lại cảm giác công lý được thực thi mà đời thật nhiều khi không cho.
Ba nhiệm vụ ấy chính đáng. Vấn đề chỉ bắt đầu khi tác giả để nữ phụ làm cả ba việc mà quên mất cô cũng là một con người.
Người giấy: khi nữ phụ ác mà không có lý do
Ba nét bút đỏ của nữ phụ độc ác gọi tên vấn đề này rất trúng. Mở đầu truyện là lời phê của một biên tập viên đọc bản thảo ngôn tình: nữ phụ xuất hiện ở hai mươi ba chương, làm mười bốn việc ác mà không có lấy một lý do; cô ta ghen vì cô ta ghen, cô ta đẩy nữ chính xuống hồ bơi vì truyện cần một cảnh ướt áo. Kết luận của biên tập viên: đọc như xem người giấy.
Người giấy là nhân vật chỉ có một mặt. Cô ác vì cốt truyện cần cô ác, không có quá khứ, không có nỗi sợ, không có lúc do dự. Người đọc ghét cô được vài chương rồi chán, vì không có gì để hiểu. Một kẻ ác có lý do thì đáng sợ hơn nhiều, vì người đọc nhận ra mình cũng có thể đi tới chỗ đó nếu ở vào hoàn cảnh ấy.
Truyện này còn đi xa hơn: biên tập viên tỉnh dậy trong chính thân xác nữ phụ ba tiếng trước cảnh đẩy nữ chính xuống hồ, chân tay tự làm theo những gì bản thảo đã viết, và trong túi chỉ có cây bút đỏ với mực đủ gạch ba câu. Câu hỏi của truyện là câu hỏi của mọi người đọc từng thương nữ phụ: nếu được sửa ba câu, ta sẽ sửa câu nào để cô ấy có một lý do?
Phụ nữ ghét phụ nữ: một khuôn lặp lại cần xem lại
Nhìn rộng ra, nữ phụ độc ác là một phần của một khuôn lớn hơn: trong nhiều truyện ngôn tình, phụ nữ là đối thủ của nhau. Họ tranh nhau một người đàn ông, ghen với nhan sắc, gia thế của nhau, và nữ chính tốt bụng được định nghĩa bằng việc cô không giống những phụ nữ khác.
Khuôn này để lại một hệ quả âm thầm: người đọc trẻ quen nhìn những cô gái xinh đẹp, tự tin, biết ăn mặc như những kẻ đáng ngờ, và quen nghĩ tình bạn giữa phụ nữ mong manh hơn tình yêu với đàn ông. Ngoài đời, điều đó không đúng, và nó làm người ta mất đi những người bạn tốt.
Ngôn tình viết mới, nhất là ngôn tình Việt, đang dần đổi khuôn này. Nhiều truyện đặt trở ngại ở hoàn cảnh, gia đình, nghề nghiệp, quá khứ, thay vì ở một người phụ nữ khác. Khi có tình địch, cô cũng được trao một đời sống riêng, một lý do, và có khi một cái kết tử tế.
Nữ phụ người giấy và nữ phụ có đời sống
Hai cột dưới đây giúp bạn nhận ra một nữ phụ được viết để làm nền hay được viết như một con người.
| Khía cạnh | Nữ phụ người giấy | Nữ phụ có đời sống |
|---|---|---|
| Động cơ | Ghen vì ghen, ác vì ác | Sợ mất chỗ đứng, áp lực gia đình, tổn thương cũ |
| Ngoại hình | Đẹp lộng lẫy để đối lập với nữ chính giản dị | Ngoại hình không phải là bằng chứng tính cách |
| Hành động | Mưu mô lặp lại, chương sau giống chương trước | Có lúc do dự, có lúc làm điều tốt |
| Quan hệ với nữ chính | Chỉ là đối thủ | Có khi là bạn cũ, chị em, người từng giúp đỡ |
| Cái kết | Bị bẽ mặt, bị trừng phạt cho hả | Có hậu quả tương xứng, có khi được thấu hiểu |
Một nữ phụ có đời sống không cần phải được tha thứ hay trở thành người tốt. Cô chỉ cần được viết như một người có lý do. Khi ấy, kể cả lúc cô làm điều sai, người đọc vẫn thấy câu chuyện thật hơn.
Vì sao nữ phụ thường đẹp, giàu và giỏi
Để ý sẽ thấy nữ phụ độc ác trong truyện mạng thường mang những thứ mà nữ chính không có: nhan sắc lộng lẫy, gia thế, học vấn, sự tự tin. Đây không phải ngẫu nhiên. Nữ phụ là hình hài của những nỗi bất an mà người đọc mang theo: sợ mình không đủ đẹp, không đủ giàu, không đủ giỏi để được chọn.
Khi truyện cho nữ phụ thua cuộc, người đọc được an ủi rằng những thứ ấy không quan trọng bằng tấm lòng. Đó là một thông điệp dễ chịu. Nhưng nó cũng có mặt trái: nó gắn những phẩm chất như tự tin, tham vọng, chăm chút bản thân với sự xấu xa.
Một người đọc tinh có thể giữ lại phần an ủi mà bỏ đi phần định kiến. Bạn có thể vui vì nữ chính được yêu vì chính mình, mà không cần ghét những người phụ nữ xinh đẹp, tham vọng ngoài đời.
Trào lưu đứng về phía nữ phụ
Một dòng truyện khá phổ biến hiện nay để nhân vật chính xuyên vào một cuốn ngôn tình, nhưng không phải vào vai nữ chính, mà vào vai nữ phụ độc ác hoặc một nhân vật phụ có kết cục bi thảm. Phần cơ chế của xuyên sách đã có bài riêng ở danh mục các dòng ngôn tình; ở đây chỉ bàn về điều trào lưu này nói lên về người đọc.
Nó cho thấy người đọc đã đủ quen với khuôn cũ để thấy nó bất công. Họ thấy nữ phụ bị viết ác một cách vô lý, bị trừng phạt quá tay, và muốn trao cho cô một cơ hội. Đứng ở vị trí nữ phụ, nhân vật chính hiểu ra những áp lực mà cô ta phải chịu, và những lựa chọn mà bản thảo không cho cô ta có.
Kho truyện của Ướt Át có Tấm séc năm tỷ của mẹ chồng tổng tài, truyện để một bà kế toán trưởng về hưu xuyên vào vai bà mẹ chồng sắp ném tấm séc vào mặt cô gái nghèo, một kiểu nữ phụ khác của ngôn tình. Những truyện như vậy vui, nhưng điều đáng giá hơn là chúng dạy người đọc nhìn mọi nhân vật như người có lý do.
Tình địch không cần ác: lối đi của ngôn tình Việt viết mới
Trong kho truyện Việt viết mới, người thứ ba hiếm khi là một kẻ mưu mô đẩy ai xuống hồ. Thường họ chỉ là một người khác với một đời sống khác, đứng nhầm chỗ trong câu chuyện của người ta. Trở ngại có thật, nhưng không ai phải đóng vai ác để tạo ra nó.
Hai tuần trăng mật của hai người bị bỏ là một ví dụ vui. Ba tuần trước đám cưới, vị hôn phu của nữ chính bỏ đi với vị hôn thê của một người lạ. Hai gói trăng mật Côn Đảo không hoàn tiền, chỉ đổi tên được nếu đi đủ đôi, thế là hai người bị bỏ thành một cặp đi trăng mật hai lần cùng lúc. Đến ngày thứ ba, cặp kia cũng ra đảo. Cặp đôi bỏ đi đóng vai đối trọng mà không cần một màn mưu mô nào; sự có mặt của họ đã đủ làm mọi thứ rối tung.
Cách viết này có lợi cho cả người đọc lẫn câu chuyện. Người đọc không phải ghét ai, nên có thể cười nhiều hơn và nghĩ nhiều hơn. Câu chuyện thì buộc phải tìm xung đột ở những chỗ thật hơn: lòng tự trọng, nỗi sợ bị bỏ lại, câu hỏi mình có thật sự muốn quay lại với người cũ không.
Đọc nữ phụ tinh hơn: những câu hỏi nên đặt
Lần tới gặp một nữ phụ độc ác, thử hỏi vài câu sau. Chúng không làm truyện kém vui, chỉ làm bạn đọc sâu hơn:
- Cô ấy muốn gì, ngoài nam chính? Nếu câu trả lời là không gì cả, đó là người giấy.
- Cô ấy sợ điều gì? Mất địa vị, làm cha mẹ thất vọng, cô độc?
- Có khoảnh khắc nào cô ấy do dự trước khi làm điều ác không?
- Hình phạt cuối truyện có tương xứng với việc cô đã làm, hay chỉ để người đọc hả hê?
- Nếu truyện được kể từ phía cô ấy, câu chuyện sẽ khác đi thế nào?
Câu cuối là câu thú vị nhất. Nhiều người viết trẻ đã bắt đầu những truyện hay nhất của mình chỉ bằng cách kể lại một truyện quen từ góc nhìn của nữ phụ.
Với người đọc, những câu hỏi này còn có ích ngoài trang sách. Chúng tập cho ta thói quen hỏi lý do trước khi phán xét, một thói quen rất đáng có khi gặp những người khó chịu ngoài đời thật.
Câu hỏi thường gặp
Truyện ngôn tình có bắt buộc phải có nữ phụ độc ác không?
Không. Nữ phụ là một cách tạo xung đột, nhưng không phải cách duy nhất. Nhiều truyện hay đặt trở ngại ở hoàn cảnh, gia đình, nghề nghiệp hay quá khứ của chính cặp đôi.
Vì sao người đọc giờ hay thương nữ phụ?
Vì nhiều nữ phụ trong truyện mạng bị viết ác không lý do và bị trừng phạt quá tay. Người đọc quen khuôn bắt đầu thấy bất công, và muốn thấy cô có một lý do, một cơ hội.
Nữ phụ độc ác và bạch liên hoa có phải là một không?
Có chồng lấn nhưng không trùng. Bạch liên hoa là kiểu tỏ ra trong sáng, yếu đuối để thao túng. Nữ phụ độc ác có thể công khai mưu mô, không cần giả vờ hiền.
Ghét nữ phụ khi đọc có sao không?
Không sao, đó là phản ứng bình thường và là một phần niềm vui đọc truyện. Chỉ nên để ý đừng mang định kiến từ nữ phụ ra đời thật, như nghi ngờ những cô gái xinh đẹp, tự tin.
Muốn viết nữ phụ có chiều sâu thì bắt đầu từ đâu?
Bắt đầu bằng việc trả lời cô ấy muốn gì ngoài nam chính và cô ấy sợ gì. Rồi cho cô một khoảnh khắc do dự trước khi làm điều sai. Chỉ vậy, nhân vật đã khác hẳn người giấy.
