Nam chính và nữ chính có chiều sâu khi mọi hành động lớn của họ đều có lý do, và lý do ấy đến từ một mong muốn, một vết thương, một nỗi sợ và một cách nhìn đời riêng, thường được nghề nghiệp và quá khứ nặn ra. Nhân vật thiếu lý do là "người giấy": làm điều tác giả cần chứ không làm điều chính họ sẽ làm.
Bài này đi từ lời phê "người giấy" trong một truyện của kho, qua cách nghề nghiệp và vết thương định hình nhân vật, tới cách viết nam chính hấp dẫn mà không cần lạnh lùng hay kiểm soát, và một mẫu hồ sơ nhân vật một trang để bạn điền trước khi viết. Ví dụ phân tích lấy từ kho truyện ngôn tình Việt viết mới trên aitruyen.com.
Lời phê "người giấy"
Ba nét bút đỏ của nữ phụ độc ác mở đầu bằng một ghi chú biên tập mà người viết ngôn tình nào cũng nên đọc. Chị biên tập viên khen văn trơn, nhịp nhanh, cảnh tiệc có không khí, rồi chỉ ra vấn đề lớn nhất: nữ phụ xuất hiện ở hai mươi ba chương, làm mười bốn việc ác mà không có lấy một lý do. Cô ta ghen vì cô ta ghen. Cô ta đẩy nữ chính xuống hồ bơi vì truyện cần một cảnh ướt áo. Đọc như xem người giấy.
Lời phê ấy không chỉ dành cho nữ phụ. Nam chính lạnh lùng vì nam chính phải lạnh lùng, nữ chính hiền vì nữ chính phải hiền, cũng là người giấy. Người đọc có thể không gọi được tên, nhưng họ cảm thấy: nhân vật này không thở.
Điều thú vị là truyện ấy sau đó để chính chị biên tập viên tỉnh dậy trong thân nữ phụ, ba tiếng trước cảnh đẩy nữ chính xuống hồ, và nhìn vào gương thấy đôi mắt mà tác giả gọi là "sắc như dao găm" chỉ là một đôi mắt mệt. Đó là bước đầu tiên để biến người giấy thành người: hỏi xem người này mệt vì điều gì, muốn gì, sợ gì.
Năm tầng của một nhân vật
Không cần viết hết những điều này vào truyện, nhưng người viết nên biết. Phần nổi trên trang chỉ là một phần nhỏ của những gì người viết biết về nhân vật:
| Tầng | Câu hỏi | Ví dụ giả định |
|---|---|---|
| Mong muốn bên ngoài | Nhân vật đang cố đạt được điều gì? | Giữ tiệm may của mẹ khỏi bị bán |
| Nhu cầu bên trong | Điều gì nhân vật thật sự cần mà chưa biết? | Được phép sống cho mình thay vì cho tiệm |
| Vết thương | Chuyện gì trong quá khứ còn đau? | Bố bỏ đi năm cô mười tuổi, mẹ một mình gồng tiệm |
| Nỗi sợ | Nhân vật sợ điều gì nhất? | Sợ thương ai rồi bị bỏ lại như mẹ |
| Điều tự dối mình | Nhân vật tin điều sai nào về bản thân hay thế giới? | Tin rằng dựa vào ai là yếu đuối |
Năm tầng này móc vào nhau. Vết thương sinh ra nỗi sợ, nỗi sợ sinh ra điều tự dối, điều tự dối cản nhân vật nhận ra nhu cầu thật. Chuyện tình thường là con đường giúp nhân vật đi từ điều tự dối tới nhu cầu thật.
Nghề nghiệp nặn ra cách nhìn
Một cách nhanh nhất để nhân vật có chiều sâu là cho họ một nghề thật, và để nghề ấy thấm vào cách họ nhìn, nói, phản ứng. Điều khoản thứ mười ba của tổng giám đốc có một nữ chính làm hiệu đính hợp đồng, bốn năm đọc thuê những tập giấy dày để tìm chỗ sai dấu phẩy, chỗ lệch số tiền giữa phần chữ và phần số, chỗ một chữ "và" bị viết thành "hoặc" làm mất của ai đó vài tỉ.
Cái nghề ấy giải thích vì sao cô không im được. Cô đi thay luật sư, được dặn chỉ đọc bản nhận xét, đừng nói gì thêm. Câu tiếp theo trong truyện là: cô đã nói thêm. Cô chỉ ra một điều khoản vô hiệu trong bản thoả thuận hôn nhân, trước mặt chính người đàn ông sẽ ký nó. Đó không phải sự liều lĩnh vô cớ; đó là bản năng nghề nghiệp mạnh hơn lời dặn.
Khi chọn nghề cho nhân vật, đừng chọn cho có. Hãy hỏi: nghề này dạy người ta để ý tới điều gì, chịu đựng điều gì, sợ điều gì. Người thợ sửa đàn để ý âm thanh, người làm hiệu đính để ý từng chữ, người buôn muối để ý thuế và luật. Những thói quen ấy là chất liệu cho hàng chục cảnh.
Hiểu biết sinh ra từ vết thương
Vết thương không chỉ làm nhân vật buồn; nó còn làm họ giỏi một điều gì đó. Nút chân cua của nhà họ Viên mở đầu khi một tên cai đá đổ thúng muối của nữ chính giữa chợ, gọi là muối lậu. Nàng không cúi xuống nhặt ngay. Nàng nhìn cái thúng, nhìn đôi giày, rồi mới nhìn mặt người đá, và dẫn lệ trấn: muối bán lẻ dưới nửa bao ở chợ thì không cần giấy dẫn, chỉ cần mua của diêm hộ đã nộp thuế. Rồi nàng giơ biên nhận ngang ngực cho cai đọc, không đưa vào tay hắn.
Văn án cho biết vì sao nàng thuộc luật muối đến vậy: ba năm trước cha nàng chết trong ngục vì một trăm bao muối lậu. Hiểu biết ấy là vết sẹo. Nàng học luật vì đã trả giá cho việc không biết luật. Chi tiết không đưa giấy vào tay người ta cho thấy nàng đã học được cả cách không tin ai.
Khi dựng nhân vật, hãy tìm điều họ giỏi nhờ nỗi đau, và để điều đó hiện ra ngay trong cảnh đầu. Người đọc sẽ thấy nhân vật mạnh, rồi dần hiểu vì sao mạnh, và thương họ hơn.
Nam chính hấp dẫn mà không cần lạnh lùng hay kiểm soát
Giỏi một việc cụ thể. Một người thợ, một kỹ sư, một người leo cây thốt nốt. Năng lực thật hấp dẫn hơn mọi danh xưng tổng tài.
Có điểm yếu đáng thương. Sợ bóng tối, không dám đi xe máy, mất thính lực sau tai nạn. Điểm yếu cho nữ chính cơ hội để giúp, và cân lại quan hệ.
Tôn trọng lựa chọn của người kia. Anh có thể không đồng ý, có thể cãi, nhưng không quyết thay. Đây là điều làm một nam chính đáng tin.
Có tiếng cười. Một người biết đùa, kể cả tự đùa mình, thường được người đọc nhớ lâu hơn một người chỉ biết nhíu mày.
Ghen thì nói, không theo dõi. Ghen là cảm xúc thật, nhưng giật điện thoại, cấm đoán, đe doạ là kiểm soát. Nếu nhân vật có những hành vi ấy, truyện nên gọi đúng tên và cho nó hậu quả.
Hồ sơ nhân vật một trang
Trước khi viết, điền cho mỗi nhân vật chính một trang như sau. Không cần đưa hết vào truyện; đây là thứ giúp bạn biết họ sẽ làm gì trong mọi tình huống:
- Tên, tuổi, quê, nơi sống, tên gọi ở nhà nếu có.
- Nghề và ba thói quen nghề in vào cách sống.
- Mong muốn bên ngoài trong truyện này, viết bằng một động từ.
- Vết thương cũ và điều nhân vật giỏi nhờ vết thương ấy.
- Nỗi sợ lớn nhất và điều nhân vật tự dối mình.
- Cách nói chuyện: câu dài hay ngắn, hay đùa hay nghiêm, có câu cửa miệng nào không.
- Một bí mật nhân vật không kể với ai.
- Cuối truyện, nhân vật sẽ khác lúc đầu ở điều gì.
Điền xong, đọc lại hồ sơ của nam chính và nữ chính cạnh nhau. Hai người nên có chỗ bù nhau và chỗ va nhau: nỗi sợ của người này chạm đúng thói quen của người kia, điều tự dối của người này là điều người kia nhìn thấu. Nếu hai hồ sơ không chạm nhau ở đâu cả, chuyện tình sẽ khó có lửa.
Nhân vật phụ cũng cần một lý do
Người giấy hay xuất hiện nhất ở hàng nhân vật phụ: nữ phụ ghen vô cớ, mẹ chồng khó tính vô cớ, bạn thân chỉ tồn tại để nghe nữ chính kể chuyện. Mỗi người như vậy là một chỗ truyện mất máu.
Không cần dựng nhân vật phụ đủ năm tầng, nhưng mỗi người quan trọng nên có một mong muốn riêng và một lý do. Bà mẹ chồng khắt khe có thể vì từng làm dâu khổ, hoặc vì sợ con trai lặp lại sai lầm của chính mình. Nữ phụ ghen có thể vì đã chờ người ấy nhiều năm, hoặc vì gia đình đặt cả tương lai vào cuộc hôn nhân đó. Có lý do, họ vẫn có thể là người cản đường, nhưng người đọc hiểu, đôi khi còn thương.
Một bài tập nhỏ: viết một đoạn ngắn kể lại một cảnh quan trọng từ mắt của nhân vật phụ chống đối nữ chính. Bạn không cần đưa đoạn ấy vào truyện. Viết xong, bạn sẽ hiểu họ, và mọi câu họ nói trong truyện sẽ có trọng lượng hơn.
Nhân vật phải đổi khác sau chuyện tình
Chiều sâu không chỉ là có quá khứ, mà là có thay đổi. Một nhân vật đi qua cả một truyện tình mà vẫn y nguyên như chương một thì chuyện tình ấy không để lại dấu gì. Người đọc ngôn tình muốn thấy tình yêu làm con người khác đi: bớt sợ, bớt kiêu, dám nhận mình cần ai đó, dám để ai đó cần mình.
Thay đổi tốt diễn ra từ từ và có giá. Nữ chính tin dựa vào ai là yếu đuối sẽ không đổi ý chỉ vì một lần được giúp; cô sẽ thử, sẽ lùi lại, sẽ mất một thứ gì đó vì cứng đầu, rồi mới hiểu. Những bước lùi ấy chính là chỗ người đọc thấy nhân vật thật.
Một mẹo kiểm: viết câu đầu và câu cuối mà nhân vật nói trong truyện. Nếu hai câu ấy cho thấy hai con người khác nhau, nhân vật đã có hành trình. Nếu hai câu giống nhau, hãy xem lại nửa sau của truyện.
Câu hỏi thường gặp
Nhân vật "người giấy" là gì?
Là nhân vật làm điều tác giả cần chứ không làm điều chính họ sẽ làm, hành động không có lý do. Ví dụ nữ phụ ác vì truyện cần một kẻ ác, nam chính lạnh lùng vì thể loại đòi vậy. Người đọc cảm thấy nhân vật này không thở.
Có cần viết hết quá khứ của nhân vật vào truyện không?
Không cần. Người viết nên biết rõ quá khứ, nhưng chỉ đưa vào truyện những phần cần thiết, đúng lúc nó ảnh hưởng tới hiện tại. Rắc quá khứ dần dần qua các chương tốt hơn kể một mạch ở đầu truyện.
Nữ cường có phải là nữ chính không bao giờ yếu đuối?
Không. Nữ cường là nữ chính tự quyết định đời mình, có năng lực, có chính kiến. Cô vẫn có thể sợ, có thể sai, có thể cần người khác. Một nữ chính không bao giờ yếu đuối lại dễ thành người giấy.
Làm sao để nam chính hấp dẫn mà không độc hại?
Cho anh năng lực thật, một điểm yếu đáng thương, tiếng cười, và sự tôn trọng lựa chọn của người kia. Tránh kể theo dõi, cấm đoán, đe doạ như biểu hiện của tình yêu. Người đọc trưởng thành ngày càng thích kiểu nam chính tử tế.
Nhân vật phụ có cần chiều sâu như nhân vật chính không?
Không cần đủ năm tầng, nhưng mỗi nhân vật phụ quan trọng nên có ít nhất một mong muốn riêng và một lý do cho hành động của mình. Nữ phụ có lý do để ghen sẽ đáng nhớ hơn nhiều so với nữ phụ ác vô cớ.
