Đọc truyện trên điện thoại ban đêm không hại gì nếu bạn giữ được ba điều: màn hình cài vừa mắt, mắt được nghỉ định kỳ, và có giờ gấp máy trước giờ ngủ. Phần lớn người đọc ngôn tình bị mỏi mắt, khô mắt hay thiếu ngủ không phải vì đọc, mà vì đọc liền mấy tiếng, sát mặt, trong bóng tối, và luôn tự hứa "thêm một chương nữa thôi".
Bài này là thông tin chung cho người đọc khoẻ mạnh, không thay lời khuyên của bác sĩ. Nếu mắt bạn có bệnh sẵn, hay mất ngủ kéo dài, hãy hỏi người có chuyên môn. Còn với phần đông chúng ta, vài thay đổi nhỏ trong cách đọc đủ để vẫn được sống cùng nhân vật mỗi tối mà sáng hôm sau không phải dậy với đôi mắt cay xè.
Vì sao đọc truyện ban đêm dễ quá giờ
Mỗi chương kết bằng một cái móc. Người viết truyện dài cố ý dừng chương ở chỗ chưa xong: một câu hỏi chưa trả lời, một người vừa xuất hiện ở cửa. Cái móc ấy làm bạn mở chương sau gần như không cần nghĩ.
Truyện tình làm tim đập nhanh. Một cảnh tỏ tình hay một trận cãi vã làm bạn tỉnh táo hơn, dù cơ thể đã mệt. Đọc xong, đầu óc vẫn còn chạy theo nhân vật, khó ngủ ngay.
Cuộn không có điểm dừng. Sách giấy có độ dày, bạn nhìn thấy mình đã đọc bao nhiêu. Trên điện thoại, chương này nối chương kia, không có gì báo rằng đã khuya.
Đọc để trốn một ngày mệt. Khi cả ngày không có giờ cho mình, nhiều người dồn hết vào buổi khuya và không nỡ dừng. Đây là lý do dễ hiểu nhất, và cũng khó sửa nhất.
Không ai nhắc giờ. Ánh sáng màn hình làm ta ít để ý trời đã khuya hẳn. Đồng hồ ở góc màn hình nhỏ đến mức dễ bị bỏ qua.
Mắt: những thói quen giúp đỡ mỏi
Khi nhìn màn hình gần trong thời gian dài, mắt phải điều tiết liên tục và chúng ta chớp mắt ít hơn bình thường, nên dễ thấy mỏi, khô, cay. Các hướng dẫn chăm sóc mắt phổ biến thường gợi ý mấy điều sau:
- Quy tắc 20-20-20: cứ khoảng hai mươi phút, nhìn ra xa chừng sáu mét trong khoảng hai mươi giây. Với người đọc truyện, mốc dễ nhớ là hết mỗi chương thì ngẩng lên nhìn ra cửa sổ hay góc phòng xa nhất.
- Chớp mắt chủ động: khi thấy mắt khô, nhắm mắt vài giây rồi chớp chậm vài lần.
- Giữ khoảng cách: đừng đưa điện thoại quá sát mặt. Phóng to chữ thay vì kéo màn hình lại gần.
- Không đọc trong bóng tối hoàn toàn: bật một đèn ngủ nhỏ để chênh lệch giữa màn hình và không gian xung quanh không quá gắt.
- Nghỉ hẳn khi mắt đã cay: mắt cay, nhoè chữ là tín hiệu nên dừng, không phải tín hiệu để tăng độ sáng.
Những điều này không chữa bệnh mắt nào cả. Chúng chỉ giúp đôi mắt khoẻ mạnh đỡ mệt sau một buổi đọc dài. Nếu đã làm vậy mà mắt vẫn mỏi thường xuyên, đó là lúc nên đi khám.
Cài đặt màn hình cho buổi đọc khuya
Ứng dụng đọc truyện và điện thoại hiện nay đều có các tuỳ chỉnh dưới đây. Mỗi mắt mỗi khác, nên coi bảng là điểm khởi đầu để tự chỉnh:
| Tuỳ chỉnh | Gợi ý ban đêm | Lưu ý |
|---|---|---|
| Cỡ chữ | Lớn hơn ban ngày một hai nấc | Chữ to giúp không phải đưa máy sát mặt |
| Giãn dòng | Rộng vừa phải | Dòng sát nhau dễ đọc nhảy dòng khi mắt mệt |
| Độ sáng | Gần với độ sáng của phòng | Màn hình chói hơn hẳn xung quanh dễ làm mắt căng |
| Nền tối, chữ sáng | Nhiều người thấy dễ chịu hơn trong phòng tối | Có người lại thấy chữ bị nhoè; thử cả hai |
| Ánh sáng ấm | Bật theo lịch buổi tối nếu bạn thấy dễ chịu | Đừng coi đây là lý do để đọc thêm; giờ gấp máy quan trọng hơn |
| Chế độ không làm phiền | Bật khi đọc | Tin nhắn hiện lên giữa chừng làm mắt và đầu óc phải đổi nhịp |
Về ánh sáng ấm, bạn sẽ gặp nhiều lời quảng cáo rằng nó giúp ngủ ngon. Thực tế ảnh hưởng của nó tới giấc ngủ chưa rõ ràng như lời quảng cáo; điều chắc hơn là thời gian bạn nhìn màn hình trước khi ngủ và việc đầu óc có được nghỉ hay không.
Tư thế: nằm đọc sao cho đỡ mỏi cổ và mắt
Phần lớn người đọc truyện ban đêm nằm, và nằm nghiêng một bên với điện thoại sát mặt là tư thế phổ biến nhất. Tư thế này làm hai mắt cách màn hình không đều, một mắt bị ép vào gối, một mắt phải làm việc nhiều hơn. Đọc lâu, nhiều người thấy mỏi mắt một bên mà không biết vì sao.
Cách đỡ hơn là nằm ngửa, kê gối cao một chút, hai tay cầm máy ngang tầm ngực, hoặc dùng một giá đỡ nhỏ. Nếu thích nằm nghiêng, hãy đổi bên sau mỗi chương. Khi đọc trong màn, đừng để điện thoại là nguồn sáng duy nhất; một đèn ngủ ánh vàng ngoài màn đủ làm mắt dễ chịu hơn.
Một mẹo nhỏ từ người đọc lâu năm: đặt điện thoại xuống mặt nệm khi lật chương, nhắm mắt vài giây, rồi mới cầm lên. Động tác đó vừa cho tay nghỉ, vừa cho mắt nghỉ, vừa là một khoảng dừng để bạn tự hỏi đã mấy giờ rồi.
Giấc ngủ: chọn truyện hợp giờ khuya và đặt giờ gấp máy
Các khuyến nghị phổ biến cho người trưởng thành là ngủ khoảng bảy tiếng trở lên mỗi đêm, tuổi mới lớn cần nhiều hơn. Muốn giữ được con số ấy mà vẫn đọc, hãy đặt một giờ gấp máy cố định, cách giờ ngủ một khoảng để đầu óc kịp lắng, và coi giờ đó như giờ hẹn với chính mình.
Chọn truyện cũng quan trọng không kém. Buổi khuya hợp với truyện ngắn đã hoàn, nhẹ nhàng, đọc trọn trong một lần. Vợ chồng giả trên chuyến xe đêm lên Sa Pa chỉ có ba chương, giọng hài, kể chuyện một cô gái đi xem mắt bị gã say giường bên làm phiền nên chỉ bừa một người lạ làm chồng mình, rồi xe chết máy giữa dốc sương. Đọc xong một mạch, bạn gấp máy với nụ cười, không bị chương sau níu lại.
Còn những truyện ngược nặng, truyện có bí mật đang hồi gay cấn, nên để dành cho cuối tuần hoặc buổi chiều. Có một chi tiết vui để nhớ: nữ chính trong Tên wifi nhà đối diện ở ngõ Thụy Khuê là người dịch sách thức tới ba giờ sáng, còn nhà đối diện tắt đèn từ tám giờ tối, và cuộc cãi nhau bằng tên mạng không dây bắt đầu từ đó. Truyện đáng yêu, nhưng đừng học giờ giấc của cô.
Mẹo dừng đúng lúc: dừng giữa chương, đừng dừng cuối chương
Nghe ngược đời, nhưng đây là mẹo hiệu quả nhất với người hay "thêm một chương". Cuối chương là nơi có móc câu; giữa chương thường là đoạn êm. Cách làm:
- Đặt báo thức nhẹ ở giờ gấp máy, khác hẳn tiếng báo thức buổi sáng.
- Khi báo thức kêu, đọc tiếp tới hết đoạn đang đọc, không sang chương mới.
- Nếu bạn vừa đọc xong một chương, mở chương kế đọc hai ba đoạn đầu, chỗ thường còn bình lặng, rồi dừng.
- Ghi một dòng ngắn về chuyện đang xảy ra để mai đọc tiếp cho liền.
- Đặt điện thoại xa tầm tay, úp màn hình xuống, hoặc sạc ở bàn thay vì cạnh gối.
Dừng giữa chương, bạn rời truyện lúc tâm trạng đang bằng phẳng, dễ ngủ hơn hẳn so với dừng ngay sau một câu thoại làm tim đập nhanh.
Vài hôm đầu bạn sẽ thấy tiếc, vì biết chỉ cần đọc thêm ít trang là tới đoạn hay. Nhưng sáng hôm sau mở truyện ra, bạn được đọc đoạn hay ấy khi đầu óc tỉnh táo, cảm nhận nó trọn hơn hẳn lúc nửa đêm díu mắt.
Một buổi đọc khuya mẫu
Để dễ hình dung, đây là một buổi đọc của một người đi làm văn phòng, ví dụ giả định. Mười giờ tối, tắm xong, bật đèn ngủ, tắt đèn trần, điện thoại chuyển chế độ không làm phiền, chữ tăng một nấc. Mười giờ mười, mở truyện, đọc chương đang dở. Hết chương, đặt máy xuống, nhìn ra cửa sổ chừng hai mươi giây, rồi đọc tiếp.
Mười giờ năm mươi, báo thức nhẹ kêu. Đọc nốt đoạn đang đọc, mở chương sau đọc hai đoạn đầu, gõ một dòng ghi chú: "anh ấy vừa tới cổng, chưa nói gì". Mười một giờ, cắm sạc điện thoại trên bàn, cách giường vài bước. Nằm nghĩ về nhân vật một lúc, rồi ngủ.
Buổi đọc như vậy được khoảng bốn mươi phút, đủ hai ba chương truyện ngắn hay một chương rưỡi truyện dài. Không nhiều, nhưng đều đặn mỗi tối thì một tháng bạn đọc xong vài truyện, mà giấc ngủ vẫn nguyên. Thay giờ giấc cho hợp lịch của bạn, giữ lại khung: đèn nhỏ, chữ to, nghỉ mắt mỗi chương, báo thức gấp máy, máy sạc xa giường.
Khi nào nên đi khám
Đọc truyện là thú vui, nhưng có vài dấu hiệu không nên tự xử lý bằng mẹo. Nếu mắt đau, đỏ kéo dài, nhìn mờ không đỡ sau khi nghỉ, thấy chớp sáng hay đốm đen lạ, hoặc đau đầu thường xuyên sau khi đọc, hãy đi khám mắt. Trẻ em và tuổi mới lớn hay nheo mắt, dụi mắt, đưa sách sát mặt cũng nên được kiểm tra thị lực.
Về giấc ngủ, nếu bạn đã gấp máy sớm mà vẫn trằn trọc nhiều đêm liền, hay ngủ đủ giờ mà ban ngày vẫn mệt rã, đó không còn là chuyện đọc truyện nữa. Hãy nói chuyện với bác sĩ hoặc người có chuyên môn về giấc ngủ, thay vì tự tìm cách trên mạng.
Phần lớn chúng ta không cần tới bước này. Chỉ cần một đèn ngủ, chữ to hơn một nấc, mỗi chương ngẩng lên nhìn xa một lần, và một giờ gấp máy được giữ đều, là đủ để đọc ngôn tình mỗi tối nhiều năm liền mà mắt vẫn sáng, đầu vẫn tỉnh.
Câu hỏi thường gặp
Đọc truyện trên điện thoại có làm hỏng mắt không?
Đọc trên điện thoại thường gây mỏi và khô mắt tạm thời khi đọc lâu, sát mặt, ít chớp mắt. Những triệu chứng này thường đỡ khi nghỉ ngơi. Nếu mắt đau, nhìn mờ kéo dài hoặc có dấu hiệu lạ, bạn nên đi khám mắt thay vì tự đoán.
Chế độ nền tối có tốt cho mắt hơn không?
Nhiều người thấy nền tối dễ chịu hơn trong phòng tối, nhưng có người lại thấy chữ sáng trên nền đen bị nhoè. Không có lựa chọn đúng cho tất cả; hãy thử cả hai trong vài buổi và giữ cái làm mắt bạn đỡ căng.
Quy tắc 20-20-20 là gì?
Đó là gợi ý quen thuộc trong các hướng dẫn chăm sóc mắt: cứ khoảng hai mươi phút nhìn màn hình, hãy nhìn ra xa chừng sáu mét trong khoảng hai mươi giây. Với người đọc truyện, có thể làm việc này sau mỗi chương.
Nên dừng đọc trước giờ ngủ bao lâu?
Không có con số đúng cho mọi người. Nhiều người thấy dừng trước giờ ngủ một khoảng, đủ để đầu óc lắng xuống, giúp dễ vào giấc hơn. Quan trọng nhất là chọn một giờ gấp máy cố định và giữ nó đều đặn mỗi tối.
Làm sao để không bị cuốn đọc thêm chương này tới chương khác?
Thử dừng giữa chương thay vì cuối chương, vì cuối chương thường có móc câu. Đặt báo thức giờ gấp máy, đọc hết đoạn đang đọc rồi dừng, và để điện thoại xa giường. Buổi khuya cũng nên chọn truyện ngắn đã hoàn.
Con ở tuổi mới lớn hay đọc truyện khuya, phụ huynh nên làm gì?
Phụ huynh có thể cùng con thoả thuận giờ gấp máy, để điện thoại sạc ngoài phòng ngủ, và gợi ý con đọc vào buổi chiều hay cuối tuần. Trò chuyện về truyện con đang đọc thường hiệu quả hơn cấm đoán, vì con thấy được tôn trọng.
