Bạn thân nữ chính là nhân vật phụ quen thuộc nhất của ngôn tình: người nghe tâm sự, người nói thật khi mọi người khác chỉ khen, người kéo nữ chính về mặt đất khi cô say tình, và đôi khi là người duy nhất biết toàn bộ câu chuyện. Một truyện tình có bạn thân viết tốt thường đáng tin hơn hẳn, vì nữ chính có một đời sống ngoài chuyện yêu.
Nhưng bạn thân cũng là vai bị viết hời hợt nhiều nhất: một cái loa khen nam chính, một người chỉ xuất hiện để hỏi “rồi sao nữa”, hoặc một kẻ phản bội được dựng lên cho có kịch tính. Bài này bàn về những việc một người bạn thân làm được trong truyện tình, những khuôn hời hợt cần tránh, trào lưu để nhân vật phụ đòi lại số phận của mình, và câu chuyện bạn thân thành người yêu.
Bạn thân làm gì trong một truyện tình
Người nghe. Nữ chính cần nói ra suy nghĩ của mình, và không ai nghe tự nhiên bằng một người bạn. Nhờ bạn thân, tác giả cho người đọc biết nội tâm nữ chính mà không cần những đoạn độc thoại dài.
Người nói thật. Khi nữ chính đang mù quáng, bạn thân là người dám bảo anh ta không ổn đâu. Người đọc thường nhẹ nhõm khi có một nhân vật nói ra điều họ đang nghĩ.
Tấm gương. Bạn thân có một chuyện tình khác, một cách sống khác. Đặt cạnh nhau, người đọc thấy rõ hơn lựa chọn của nữ chính.
Người kéo về mặt đất. Tình yêu trong ngôn tình hay cuốn nhân vật bay lên. Bạn thân nhắc nữ chính còn có công việc, có gia đình, có tiền thuê nhà phải trả.
Người chịu hậu quả cùng. Khi chuyện tình của nữ chính đổ vỡ, bạn thân là người đến với một túi đồ ăn và ngồi lại tới khuya. Những cảnh như vậy ít khi ồn ào, nhưng người đọc nhớ rất lâu, vì ai cũng từng có hoặc từng mong có một người như vậy.
Người giữ ký ức. Bạn thân thường biết nữ chính từ trước câu chuyện bắt đầu, nên là người duy nhất đủ tư cách bảo rằng ngày xưa cô không như thế này.
Khi bạn thân chỉ là cái loa
Kiểu bạn thân hời hợt nhất là bạn thân không có đời sống. Cô xuất hiện khi nữ chính cần kể chuyện, biến mất khi không cần. Cô không có công việc, không có người yêu, không có nỗi lo. Câu thoại của cô xoay quanh ba ý: anh ấy đẹp trai quá, anh ấy thích cậu rồi, rồi sao nữa kể tiếp đi.
Kiểu bạn thân này làm truyện yếu đi theo hai cách. Thứ nhất, nữ chính trông cô đơn hơn tác giả muốn, vì người bạn duy nhất của cô chỉ là một khán giả. Thứ hai, người đọc mất đi một góc nhìn thứ hai, một người có thể thấy những gì nữ chính không thấy.
Dấu hiệu nhận ra rất đơn giản: thử hỏi bạn thân của nữ chính muốn gì trong đời. Nếu truyện không cho bạn bất kỳ manh mối nào, cô chỉ là một cái loa. Nếu bạn biết cô đang lo chuyện công việc, đang giận bố mẹ, đang thầm thích ai đó, cô là một con người, và tình bạn trong truyện mới có trọng lượng.
Bạn thân phản bội: khuôn quen cần xem lại
Một khuôn rất phổ biến trong ngôn tình mạng là bạn thân phản bội: người bạn từng ăn chung ngủ chung hoá ra yêu thầm nam chính, rồi bày mưu chia rẽ, có khi cướp luôn người yêu của nữ chính. Khuôn này tạo ra cảm giác đau gấp đôi, vì người đọc mất cùng lúc tình yêu và tình bạn.
Vấn đề của khuôn này cũng giống vấn đề của nữ phụ độc ác: nó củng cố ý nghĩ rằng phụ nữ không thể tin nhau, rằng người bạn gái thân nhất cũng là đối thủ tiềm tàng. Khi được lặp lại quá nhiều, nó để lại cho người đọc trẻ một sự nghi ngờ không cần thiết đối với những tình bạn thật.
Phản bội có thể được viết hay, khi truyện cho thấy những áp lực, những tổn thương dẫn người bạn tới đó, và khi hậu quả được kể trung thực. Nhưng một truyện mà người bạn thân bỗng nhiên thành kẻ ác ở chương mười lăm chỉ để có cú lật, thì đó là một lối tắt chứ không phải một câu chuyện.
Khi nhân vật phụ đòi lại số phận
Một dòng truyện gần đây để nhân vật chính xuyên vào thân một nhân vật phụ của cuốn ngôn tình mình đang đọc. Phần cơ chế xuyên sách đã có bài riêng ở danh mục các dòng ngôn tình; ở đây chỉ bàn về điều nó nói lên về vai bạn thân.
Chuyến đò cuối ngày của Thu Cúc là một truyện như vậy. Thục Anh đọc dở cuốn ngôn tình mua mười lăm nghìn ở hiệu sách cũ, rồi tỉnh dậy thành Thu Cúc, cô bạn thân của nữ chính, người mà ở chương mười hai sẽ bước xuống chuyến đò cuối ngày và không bao giờ trở về. Câu nào sách đã viết, miệng cô tự nói ra. Cô còn mười một ngày để đọc kỹ từng chữ.
Truyện đặt ra một câu hỏi mà người đọc ngôn tình ít khi nghĩ tới: có bao nhiêu nhân vật bạn thân trong các truyện ta từng đọc được viết ra chỉ để chết, để rời đi, để nữ chính có một nỗi đau và một bước trưởng thành? Đứng ở vị trí Thu Cúc, người đọc nhận ra một nhân vật phụ cũng có mười một ngày quý giá như bất kỳ ai, và muốn sống chúng.
Từ bạn thân thành người yêu
Có một kiểu bạn thân đặc biệt: người bạn thân mà cuối cùng thành người yêu. Đây là một mô-típ được nhiều người thích, vì nó dựa trên điều mà nhiều cặp đôi ngoài đời công nhận: hiểu nhau trước, yêu sau, thường bền hơn.
Sổ chi tiêu chung của căn hộ trả góp dựng câu chuyện này bằng một chất liệu rất thời nay. Hai đứa bạn thân từ hồi cấp ba ở Huế, một dược sĩ, một thầy giáo vật lý, không ai đủ lương để một mình vay mua căn hộ ở Đà Nẵng. Vậy thì cưới, cho ngân hàng duyệt, mỗi đứa một phòng, mọi khoản chia đôi ghi vào một cuốn sổ. Hai năm đầu, cuốn sổ cân từng nghìn. Rồi một lá thư ngân hàng báo khoản vay bị trả trước hạn hai lần trong cùng một tháng.
Cái hay của kiểu truyện này nằm ở chỗ tình bạn không bị xoá đi khi tình yêu đến. Hai người vẫn là bạn, vẫn biết nhau từ những năm cấp ba, vẫn đùa nhau theo kiểu bạn cũ. Người đọc thấy tình yêu như một tầng mới được đặt lên một nền móng vững, chứ không phải một ngôi nhà mới xây trên đất trống.
Bạn thân khác giới: phép thử cho người yêu
Một biến thể đáng chú ý là bạn thân khác giới của nữ chính: một người bạn trai thân từ nhỏ, từ thời đại học, hay đồng nghiệp lâu năm. Trong truyện mạng, nhân vật này thường bị dùng theo một trong hai cách: hoặc anh hoá ra yêu thầm và trở thành nam phụ, hoặc anh bị nam chính ghen và ép nữ chính cắt đứt.
Cách thứ hai cần được đọc tỉnh táo. Khi truyện để nam chính đòi nữ chính bỏ một người bạn lâu năm, rồi gọi đó là bằng chứng của tình yêu sâu đậm, truyện đang tô hồng một hành vi kiểm soát. Ngoài đời, một người yêu lành mạnh có thể thấy không thoải mái và nói ra điều đó, nhưng không đòi người kia cắt đứt những mối quan hệ quan trọng của họ.
Những truyện viết tốt dùng bạn thân khác giới như một phép thử ngược: không phải thử lòng nữ chính, mà thử nam chính. Anh có đủ tự tin để tôn trọng một tình bạn đã có trước mình không? Anh có thể làm quen, thậm chí làm bạn với người bạn ấy không? Câu trả lời cho người đọc biết khá nhiều về việc anh có đáng tin hay không.
Với người đọc tuổi mới lớn, đây là một bài học đáng có: tình yêu không nên làm đời mình hẹp lại. Một mối quan hệ tốt thêm người vào thế giới của mình, chứ không bắt mình bỏ bớt người ra.
Bạn thân phẳng và bạn thân sống
Bảng dưới giúp bạn nhận ra tác giả đang viết bạn thân như một đạo cụ hay như một con người.
| Khía cạnh | Bạn thân phẳng | Bạn thân sống |
|---|---|---|
| Đời sống riêng | Không có, chỉ xuất hiện khi cần | Có nghề, có lo toan, có chuyện tình riêng |
| Câu thoại | Khen nam chính, hỏi chuyện tiếp | Phản biện, nói thật, có khi làm nữ chính giận |
| Vai trò trong cốt truyện | Đưa thông tin, chở nữ chính đi | Có lựa chọn riêng ảnh hưởng tới câu chuyện |
| Khi có xung đột với nữ chính | Thành phản diện bất ngờ | Giận, làm lành, tình bạn lớn lên |
| Cái kết | Biến mất khi cặp đôi thành đôi | Có một kết cục của riêng mình |
Một mẹo nhỏ khi đọc: để ý xem ở chương cuối, bạn thân của nữ chính đang làm gì. Nếu truyện nhớ ra cô và cho cô một dòng kết, tác giả đã coi cô là người.
Tình bạn trong truyện tình: điều người đọc mang ra đời
Bạn thân trong ngôn tình có thể dạy người đọc nhiều về tình bạn hơn ta nghĩ. Vài điều đáng mang theo:
- Một người bạn tốt dám nói điều mình không muốn nghe, và vẫn ở lại khi mình không nghe.
- Tình bạn cần được chăm sóc cả khi mình đang yêu. Nữ chính quên bạn khi có người yêu là chi tiết người đọc hay trách nhất.
- Bạn bè khác giới vẫn có thể là bạn thật. Một người yêu lành mạnh tôn trọng tình bạn ấy, không đòi mình cắt đứt.
- Đừng mang khuôn bạn thân phản bội ra đời. Phần lớn bạn bè không phải là đối thủ đang chờ thời cơ.
- Nếu bạn có một người bạn như những người bạn thân tốt nhất trong truyện, hãy nói với họ điều đó.
Ngôn tình là truyện về tình yêu, nhưng những truyện tình hay nhất hiếm khi chỉ có tình yêu. Tình bạn là thứ giữ cho chúng có chân đứng trên mặt đất.
Câu hỏi thường gặp
Bạn thân nữ chính có vai trò gì trong cốt truyện?
Bạn thân là người nghe, người nói thật, tấm gương đối chiếu và người kéo nữ chính về mặt đất. Nhờ bạn thân, tác giả cho người đọc thấy nội tâm nữ chính mà không cần độc thoại dài.
Vì sao khuôn bạn thân phản bội bị chê?
Vì khi lặp lại quá nhiều, nó củng cố ý nghĩ phụ nữ không thể tin nhau. Phản bội có thể viết hay nếu có lý do và hậu quả rõ ràng, nhưng dùng nó làm cú lật vô cớ là lối tắt.
Bạn thân thành người yêu có phải là thanh mai trúc mã không?
Có chồng lấn nhưng không hẳn. Thanh mai trúc mã nhấn vào việc quen nhau từ nhỏ. Bạn thân thành người yêu có thể bắt đầu ở bất kỳ tuổi nào, miễn là tình bạn đến trước tình yêu.
Bạn thân khác giới trong ngôn tình nên được viết thế nào?
Tốt nhất là như một tình bạn thật, được người yêu của nhân vật tôn trọng. Nếu truyện để người yêu đòi cắt đứt tình bạn ấy và gọi đó là yêu, đó là dấu hiệu kiểm soát.
Có truyện nào lấy bạn thân làm nhân vật chính không?
Có. Dòng xuyên vào nhân vật phụ thường chọn bạn thân của nữ chính làm vai chính, để kể lại câu chuyện quen từ phía người bị viết ra để làm nền.
