Ngôn tình có nhân vật trung niên hay tuổi già làm chính là những truyện mà người yêu nhau đã năm mươi, sáu mươi, có khi bảy mươi tuổi: người goá vợ, người ly hôn, người chưa từng lấy ai, người vừa nghỉ hưu. Họ yêu với những thứ người trẻ chưa có: một đời đã qua, những người đã mất, những đứa con có ý kiến, một thân thể bắt đầu đau mỏi.
Kiểu nhân vật này ngày càng có mặt nhiều hơn trong ngôn tình viết mới, và người đọc đón nhận chúng nồng nhiệt, không chỉ người lớn tuổi mà cả người trẻ. Bài này bàn về những gì khiến chuyện tình tuổi muộn khác chuyện tình tuổi trẻ, các kiểu trở ngại riêng của nó, những nhân vật trung niên đáng nhớ trong kho truyện, và vì sao đọc chúng lại làm người ta thấy nhẹ lòng về tuổi tác.
Vì sao người năm mươi tuổi cũng cần một chuyện tình
Ngôn tình từ lâu gắn với tuổi trẻ: thanh xuân, mối tình đầu, những năm hai mươi. Nhưng tình yêu ngoài đời không dừng ở tuổi ba mươi. Người ta goá vợ, ly hôn, ở một mình sau khi con cái lớn, và vẫn muốn có một người để uống trà buổi sáng, để kể chuyện buổi tối, để đi cùng tới bệnh viện.
Những câu chuyện ấy từng ít được kể, có khi còn bị coi là chuyện để cười: ông già bà già còn bày đặt. Ngôn tình Việt viết mới đang dần đổi cách nhìn đó, đặt người lớn tuổi vào vị trí nhân vật chính với đầy đủ rung động, ngượng ngùng, ghen tuông nhẹ, như bất kỳ đôi trẻ nào.
Người đọc trẻ thích những truyện này vì nhiều lý do. Có người thấy bố mẹ mình trong đó. Có người thấy được an ủi rằng tình yêu không có hạn chót. Có người đơn giản là mệt với những chuyện tình tuổi hai mươi quá nhiều nước mắt, và muốn đọc về hai người đã đủ từng trải để nói thẳng điều mình muốn.
Trở ngại của tình yêu tuổi muộn
Con cái. Trở ngại lớn nhất thường không phải gia đình bên kia, mà là con cái của chính mình. Con sợ mất bố mẹ, sợ chuyện tài sản, sợ dư luận, có khi sợ chính nỗi cô đơn của bố mẹ mà mình đã không nhìn thấy.
Người đã khuất. Người goá vợ goá chồng mang theo một người không còn nữa. Yêu lần thứ hai không có nghĩa là quên, và truyện hay để cả hai người tôn trọng ký ức đó.
Sức khoẻ. Một lần ngã xe, một ca mổ mắt, một cơn tai biến. Thân thể tuổi già là một phần của câu chuyện, và sự chăm sóc nhau trở thành ngôn ngữ của tình yêu.
Tiền bạc và nhà cửa. Lương hưu, căn nhà đứng tên ai, đất đai chia thế nào. Những chuyện mà đôi trẻ chưa cần nghĩ thì đôi già phải nghĩ trước.
Dư luận. Hàng xóm, họ hàng, bạn bè cũ. Ở tuổi ấy, người ta không chỉ yêu mà còn phải đối diện câu hỏi người khác sẽ nói gì.
Khi con cái phản đối: thế hệ đảo vai
Chuyện tình tuổi muộn có một sự đảo vai rất thú vị: lần này, con cái đóng vai bố mẹ khó tính. Chúng điều tra, can ngăn, ra điều kiện, đúng như bố mẹ từng làm với chúng thời đi học.
Trong Cái chuông xe đạp kêu rè ở ngõ tập thể, người con gái ba mươi lăm tuổi chưa chồng phát hiện bà mẹ sáu mươi mốt tuổi sáng nào cũng đạp xe ra gốc sấu uống trà với một ông thợ sửa xe đạp goá vợ. Mẹ ngã xe, cô nhân cơ hội bán luôn chiếc xe đạp cũ cho đồng nát. Một tuần sau, đi chuộc lại, cô mới biết chiếc xe ấy và cái chuông móp kêu rè của nó giữ một chuyện cô chưa từng được kể. Hành động bán xe là một sự kiểm soát nhỏ, rất đời, rất dễ hiểu, và truyện để người con tự đối diện với nó.
Ở chiều ngược lại, Bánh bò của chị có rễ không có cô con gái hai mươi sáu tuổi lén lập hồ sơ hẹn hò cho má, rồi tự tay nhắn tin thay má với một ông kỹ sư thuỷ lợi goá vợ, câu nào cũng dạ thưa ngọt xớt. Ông nhắn chậm, chữ ít, chỉ hỏi đúng một câu lạ: bánh bò của chị có rễ không. Cô trả lời trơn tru, và không biết mình vừa trả lời sai. Một câu hỏi nhỏ cho thấy người lớn tuổi có những cách thử lòng mà người trẻ không đoán được.
Hai người lạ ở chung một chỗ
Một kiểu tình huống rất hợp với nhân vật lớn tuổi là ép hai người lạ ở chung một không gian trong một thời gian ngắn. Người trẻ trong tình huống ấy thường lúng túng; người già thì khác, họ có cả một đời để kể, và họ kể nhanh hơn, thật hơn.
Trong Phòng hai lẻ bảy, ông Thanh Xuân và bà Xuân Thanh, tour người cao tuổi ra đảo Cô Tô xếp khách đi lẻ ở ghép theo giới, và công ty đọc nhầm hai cái tên. Ông thợ lò về hưu và bà giáo về hưu phải chung một phòng giữa mùa cao điểm. Ông phải bật đèn mới ngủ được, bà phải tắt đèn mới ngủ được. Rồi một cơn áp thấp làm cả đảo mất điện. Một chuyện cái đèn thôi, mà người đọc đã thấy hai thói quen của hai đời người va vào nhau.
Kiểu tình huống này cho tình yêu tuổi muộn một nhịp riêng: không có thời gian để vờn nhau, chỉ có thời gian để thành thật. Và sự thành thật của người đã sống lâu thường làm người đọc trẻ bất ngờ.
Ly hôn tuổi năm mươi và một lần làm lại
Ngôn tình hiếm khi chạm tới ly hôn ở tuổi trung niên, vì nó không lãng mạn theo nghĩa thông thường. Nhưng đó là chuyện có thật của nhiều gia đình, và khi được kể với sự tôn trọng, nó mở ra một câu chuyện tình rất đặc biệt: tình yêu đến sau khi người ta đã thôi chờ đợi nó.
Bình trà atiso ở phòng hòa giải bắt đầu khi bà Bình năm mươi lăm tuổi lên toà nộp đơn ly hôn, ngồi phòng chờ rót trà atiso mời một ông già ngồi cạnh, rồi kể cho ông nghe hết chuyện nhà mình. Mười lăm phút sau, bà bước vào phòng hoà giải và thấy ông đang ngồi ở ghế chủ trì. Bà định xin đổi người. Ông nhanh hơn bà một bước.
Truyện ngắn ba chương này cho thấy cái duyên của nhân vật trung niên: họ có thể ngượng, có thể giận, nhưng họ phản ứng với sự khôn ngoan của người đã đi qua nhiều chuyện. Không ai khóc lóc; người ta chỉ nhanh hơn nhau một bước.
Mười tám năm cãi nhau và một đêm trò chuyện
Oan gia không phải đặc quyền của người trẻ. Những cặp hàng xóm già ghét nhau hàng chục năm có một sức hút riêng, vì sự ghét ấy đã thành thói quen, thành một phần cuộc sống, và người đọc biết rằng bỏ thói quen ấy đi là khó hơn nhiều so với tuổi hai mươi.
Trong Ba tiếng muỗng khuấy bên kia đường, bà bán chè ở Huế mười tám năm không nói một câu tử tế với lão bán cà phê bên kia đường. Đêm mổ mắt phải nằm lại bệnh viện, băng kín một mắt, mắt kia mờ đục, bà trò chuyện tới khuya với ông già khàn giọng giường bên, kể hết cái xấu của lão hàng xóm, và cả một điều chưa kể với ai. Sáng ra, giường bên trống trơn.
Đọc tới đó, người đọc đã đoán được nhiều thứ, và chính việc đoán được mà nhân vật chưa biết làm câu chuyện vừa buồn cười vừa thương. Tuổi già với những giới hạn của nó, một con mắt băng kín, một giọng nói khàn đi, trở thành chất liệu cho một cú lật rất dịu dàng.
Nhân vật lớn tuổi viết tốt và viết hời hợt
Khi kiểu nhân vật này thành xu hướng, sẽ có truyện viết tốt và truyện viết theo phong trào. Bảng dưới giúp bạn phân biệt.
| Khía cạnh | Viết hời hợt | Viết tốt |
|---|---|---|
| Cách nhìn tuổi tác | Người già là trò cười hoặc chỉ đáng thương | Người già có rung động, có hài hước, có phẩm giá |
| Quá khứ | Không có hoặc chỉ là một dòng giới thiệu | Người đã khuất, nghề cũ, kỷ niệm hiện diện trong từng chi tiết |
| Con cái | Chỉ là phe phản đối | Có lý do, có nỗi lo, và có hành trình thay đổi |
| Thân thể | Né tránh, hoặc chỉ dùng bệnh để tạo nước mắt | Sức khoẻ là một phần tự nhiên, chăm nhau là cách yêu |
| Nhịp tình cảm | Bắt chước nhịp của đôi trẻ | Thẳng thắn hơn, ít vờn, nhiều trò chuyện |
Một dấu hiệu nữa của truyện viết tốt: nó không cố chứng minh người già vẫn trẻ. Nó để họ già một cách đẹp, với tất cả những gì tuổi già mang lại.
Ai nên đọc truyện tình tuổi muộn
Không chỉ người lớn tuổi. Những truyện này có thể hợp với rất nhiều người đọc:
- Người trung niên, người cao tuổi muốn thấy mình trong một câu chuyện tình, không phải chỉ là bố mẹ của nhân vật chính.
- Con cái có bố hoặc mẹ đơn thân, muốn hiểu hơn nỗi cô đơn và mong muốn của người đã nuôi mình.
- Người trẻ đã mệt với những chuyện tình quá nhiều nước mắt, muốn đọc về hai người biết nói thẳng.
- Người sợ tuổi tác, muốn được nhắc rằng đời không kết thúc ở tuổi bốn mươi.
- Người tập viết, muốn học cách xây nhân vật có quá khứ dày và tình cảm kìm nén.
Có một điều người đọc hay nói sau khi gấp một truyện tình tuổi muộn: họ muốn gọi điện cho bố mẹ. Đó có lẽ là lời khen đẹp nhất mà loại truyện này nhận được.
Nếu bạn chưa từng đọc truyện kiểu này, hãy bắt đầu bằng một truyện ngắn có chút hài, như chuyện hai người lạ chung một phòng hay chuyện các con lập hội phản đối bố mẹ. Tiếng cười giúp người đọc dễ bước vào thế giới của những nhân vật hơn mình vài chục tuổi.
Câu hỏi thường gặp
Ngôn tình trung niên có hay không khi nhân vật đã lớn tuổi?
Có, và thường rất hay theo một cách khác. Nhân vật lớn tuổi có quá khứ dày, thẳng thắn hơn, ít vờn nhau, nên câu chuyện vừa hài hước vừa sâu.
Vì sao truyện tình tuổi già hay có con cái phản đối?
Vì đó là trở ngại thật ngoài đời: con cái lo chuyện tài sản, dư luận, hoặc chưa quen nhìn bố mẹ như người có nhu cầu tình cảm riêng. Truyện hay cho con cái lý do và hành trình thay đổi.
Đọc truyện tình tuổi muộn có hợp với người trẻ không?
Rất hợp. Nhiều người trẻ thấy bố mẹ mình trong đó, hoặc thấy được an ủi rằng tình yêu không có hạn chót. Truyện ngắn ba chương là cách thử dễ nhất.
Nhân vật goá vợ goá chồng yêu lần nữa có phải là quên người cũ không?
Không. Truyện viết tốt để cả hai người tôn trọng ký ức về người đã khuất, có khi còn cùng nhau thắp nén nhang ngày giỗ. Yêu lần nữa là sống tiếp, không phải xoá đi một phần đời đã có.
Có nên giới thiệu truyện tình tuổi già cho bố mẹ đọc không?
Có thể, nhất là những truyện ấm áp, hài hước, có bối cảnh quen. Nếu bố mẹ không quen đọc trên điện thoại, nghe truyện là một cách khác dễ tiếp cận.
