Phần lớn thuật ngữ ngôn tình là những cái nhãn ngắn giúp người đọc biết trước truyện sẽ đi về đâu: HE là kết có hậu, SE là kết buồn, OE là kết mở, 1v1 là một nam một nữ từ đầu tới cuối, nữ cường là nữ chính tự đứng được trên chân mình. Nhãn gọn đến mức người đọc lâu năm dùng như tiếng mẹ đẻ, còn người mới vào thì đọc một dòng giới thiệu truyện mà như đọc mật mã.
Bảng dưới đây gom hơn ba mươi từ hay gặp nhất thành năm nhóm: cái kết, cặp đôi và nhân vật, sắc độ cảm xúc, bối cảnh và chiêu thức, chuyện đọc và chuyện đăng. Mỗi từ có nghĩa gốc, cách dân đọc truyện đang dùng, và chỗ hay hiểu lầm. Cuối bài là cách đọc nhãn sao cho không bị nhãn dắt đi, vì nhãn là lời hứa của người đăng, không phải lời bảo đảm.
Nhóm thứ nhất: thuật ngữ về cái kết
Đây là nhóm người đọc hỏi nhiều nhất, vì nhiều người chọn truyện theo cái kết trước rồi mới tới cốt truyện. Các chữ viết tắt mượn từ tiếng Anh nhưng đã thành thói quen của cộng đồng đọc tiếng Việt.
| Nhãn | Nghĩa | Chỗ hay hiểu lầm |
|---|---|---|
| HE | Kết có hậu: hai nhân vật chính đến được với nhau, hoặc ít nhất mọi nút thắt chính được gỡ theo hướng tốt. | HE không có nghĩa là cả truyện ngọt. Có truyện ngược suốt ba phần tư rồi mới có hậu. |
| SE | Kết buồn: một trong hai người mất, hoặc hai người không đến được với nhau vì lý do không vượt qua nổi. | SE khác BE. SE buồn mà vẫn trọn ý, người đọc khóc nhưng hiểu vì sao. |
| BE | Kết xấu: kết thúc tệ cho nhân vật, thường kèm cảm giác dở dang hoặc tàn nhẫn. | Nhiều người dùng lẫn BE với SE; khi thấy nhãn này nên đọc kỹ thêm phần giới thiệu. |
| OE | Kết mở: tác giả dừng ở một điểm để người đọc tự hình dung tiếp. | OE không phải truyện bỏ dở. Truyện bỏ dở gọi là "hố" hoặc "drop". |
| Ngược trước ngọt sau | Nửa đầu nhiều đau khổ, nửa sau bù đắp và có hậu. | Tỉ lệ "trước" và "sau" mỗi truyện một khác, có truyện ngọt chỉ ở vài chương cuối. |
Mẹo nhỏ cho người sợ buồn: khi một truyện không ghi nhãn kết, đừng tự đoán theo tên truyện. Tên nghe buồn mà truyện có hậu là chuyện rất thường, và ngược lại.
Nhóm thứ hai: thuật ngữ về cặp đôi và nhân vật
Ngôn tình xoay quanh một cặp đôi, nên phần lớn thuật ngữ dùng để mô tả cặp đôi đó và những người đứng quanh họ.
| Thuật ngữ | Nghĩa thường dùng |
|---|---|
| Nam chính, nữ chính | Hai nhân vật trung tâm của chuyện tình; truyện kể theo mắt một người hoặc luân phiên cả hai. |
| Nam phụ, nữ phụ | Người thứ ba trong tam giác tình cảm hoặc nhân vật quan trọng thứ hai. Nam phụ si tình và nữ phụ ghen tuông là hai kiểu rất quen. |
| 1v1 | Một nam một nữ, cả truyện chỉ có một mối tình chính, không đổi người. |
| Nữ cường | Nữ chính có năng lực, có nghề, tự quyết định đời mình; không đồng nghĩa với lạnh lùng hay giỏi võ. |
| Tiểu bạch thỏ | Nữ chính hiền lành, ngây thơ, hay được che chở; nhiều người đọc dùng chữ này với ý trêu. |
| Pháo hôi | Nhân vật phụ sinh ra để làm nền, bị hy sinh cho cốt truyện của người khác. |
| Cặp đôi phụ | Một chuyện tình nhỏ chạy song song, thường nhẹ nhàng hơn tuyến chính. |
Một ví dụ vui cho chữ "nữ phụ": Ba nét bút đỏ của nữ phụ độc ác mở đầu bằng lời phê của một biên tập viên chê nữ phụ trong bản thảo "như người giấy", không có lý do để ác, rồi để chính chị biên tập viên tỉnh dậy trong thân nữ phụ ấy. Đọc chương đầu là hiểu ngay vì sao người đọc lâu năm ghét những nữ phụ độc ác vô cớ.
Nhóm thứ ba: thuật ngữ về sắc độ cảm xúc
Ngược. Truyện nhiều đau khổ, hiểu lầm, chia cách. "Ngược tâm" là đau trong lòng; còn khi truyện dùng bạo lực thể xác làm gia vị thì người đọc nên dè chừng, vì ngoài đời đó là bạo hành, không phải tình yêu.
Sủng. Một bên chiều chuộng, nâng niu bên kia. Sủng lành mạnh là quan tâm và tôn trọng; sủng mà cấm đoán, theo dõi, quyết thay người kia thì đã là kiểm soát, dù truyện có gọi bằng tên gì.
Ngọt. Ít xung đột lớn, nhiều khoảnh khắc dễ thương. Người đọc hay gọi đùa là truyện "nạp đường".
Cẩu huyết. Tình tiết dồn dập, bi kịch chồng bi kịch, trùng hợp liên tục: mất trí nhớ, con rơi, tai nạn đúng lúc. Có người mê, có người tránh.
Chữa lành. Truyện chậm, ấm, nhân vật đi qua vết thương và dần ổn lại. Nhãn này mới phổ biến mấy năm gần đây.
Hài. Tiếng cười chiếm phần lớn, thường đi kèm oan gia, cãi nhau, hiểu nhầm vui.
Nhóm thứ tư: thuật ngữ về bối cảnh và chiêu thức kể
Nhóm này cho biết truyện đặt ở đâu và vận hành theo luật nào. Mỗi dòng truyện có chuyên mục riêng trên trang, ở đây chỉ giải nghĩa cho khỏi lạ tai.
- Cổ đại, hiện đại: truyện đặt trong xã hội phong kiến (thường là triều đại hư cấu) hoặc trong đời sống hôm nay.
- Xuyên không: nhân vật từ thời này rơi sang thời khác. Xuyên sách (còn gọi xuyên thư) là rơi vào chính một cuốn truyện, thường biết trước số phận của nhân vật mình nhập vào.
- Trọng sinh: nhân vật chết đi rồi sống lại ở một thời điểm cũ của chính đời mình, mang theo ký ức để làm lại.
- Điền văn: truyện làm ruộng, buôn bán nhỏ, xây nhà, nấu ăn; nhịp chậm, chuyện tình mọc lên từ việc thường ngày.
- Cung đấu, trạch đấu: tranh đấu trong hậu cung hoặc trong một gia tộc lớn.
- Hào môn, tổng tài: nhà giàu, giám đốc, tập đoàn; truyện xoay quanh khoảng cách giàu nghèo và quyền lực.
- Hôn nhân hợp đồng, cưới trước yêu sau: hai người lấy nhau vì một lý do khác tình yêu rồi mới thương nhau. Mười điều giao ước ở hiệu thuốc Kha Ký là một bản cổ đại của kiểu này: bản giao ước mười điều, hạn một năm, viết bằng nét chữ ghi đơn thuốc.
- Oan gia: hai người ghét nhau từ cái nhìn đầu tiên. Trong Bên này chè, bên kia cà phê, cuộc chiến bắt đầu từ một làn khói rang cà phê bay sang nồi chè của bà nội nữ chính lúc sáu giờ sáng.
- Bàn tay vàng: lợi thế đặc biệt nhân vật chính có sẵn, như ký ức kiếp trước hay một năng lực lạ.
Nhóm thứ năm: thuật ngữ của chuyện đọc và chuyện đăng
Văn án. Đoạn giới thiệu ngắn ở đầu truyện, thường vài câu tới vài đoạn, kể tình huống mở và gợi câu hỏi chính. Văn án tốt không kể hết, chỉ đặt người đọc trước một cánh cửa.
Chương, quyển, chính văn. Chính văn là phần truyện chính; truyện dài chia thành quyển, mỗi quyển nhiều chương.
Ngoại truyện, phiên ngoại. Phần viết thêm sau khi chính văn kết thúc: chuyện cặp đôi phụ, chuyện vài năm sau, chuyện kể theo mắt nhân vật khác.
Hoàn, full. Truyện đã viết xong. Nhiều người chỉ đọc truyện đã hoàn để khỏi phải chờ.
Hố, đào hố, lấp hố, drop. "Hố" là truyện đang viết dở. Tác giả "đào hố" khi mở truyện mới và "lấp hố" khi viết xong. Drop là bỏ ngang, không viết tiếp.
Convert, edit. Hai chữ gắn với truyện dịch từ tiếng nước ngoài: convert là chuyển máy từng chữ, đọc rất lổn nhổn; edit là chỉnh lại cho thành câu tiếng Việt. Cả hai chỉ hợp pháp khi có phép của người giữ bản quyền, chuyện này có bài riêng trong chuyên mục.
OOC. Viết tắt của "lệch tính cách": nhân vật làm điều trái hẳn với con người đã được dựng, thường bị người đọc bắt lỗi.
Nhóm phụ: tên gọi các mô-típ hay xuất hiện trong văn án
Thanh mai trúc mã. Hai người lớn lên cùng nhau từ nhỏ, thường là hàng xóm hoặc con hai nhà thân nhau. Chữ mượn từ một câu thơ cổ, ý chỉ trẻ con chơi đùa bên nhau.
Gương vỡ lại lành. Hai người từng yêu, chia tay, nhiều năm sau gặp lại và quay về với nhau. Nhãn này cho người đọc biết trước có một quá khứ đau cần được kể lại.
Thế thân. Một người được yêu hay được cưới vì giống ai đó khác. Mô-típ buồn, nhiều truyện dùng để nói chuyện được nhìn thấy đúng là mình.
Yêu thầm. Một bên thương bên kia nhiều năm mà không nói. Truyện kiểu này hay kể theo mắt người yêu thầm, nhiều đoạn độc thoại.
Chênh lệch thân phận. Giàu nghèo, quan dân, chủ tớ. Ngày nay hay gặp ở truyện tổng tài và truyện cổ đại.
Giả làm người yêu. Hai người đóng vai cặp đôi vì một lý do bên ngoài, như về quê ăn Tết hay tránh một buổi xem mắt, rồi vai diễn thành thật.
Oan gia ngõ hẹp. Ghét nhau mà cứ phải chạm mặt nhau. Chữ "ngõ hẹp" nói đúng cái khó: muốn tránh cũng không tránh được.
Đọc nhãn thế nào cho khỏi bị nhãn dắt đi
Thuật ngữ giúp chọn nhanh, nhưng mỗi nhãn đều do người đăng hoặc người giới thiệu tự gắn. Có ba chuyện người đọc lâu năm thường dặn nhau. Thứ nhất, nhãn mô tả cái vỏ chứ không mô tả tay nghề: hai truyện cùng ghi "cổ đại, HE, 1v1" có thể cách nhau một trời một vực về giọng văn. Muốn biết tay nghề thì phải đọc vài trang, không có đường tắt.
Thứ hai, nhãn có thể gói những thứ không lành mạnh trong một cái tên dễ nghe. Một truyện ghi "sủng" mà nam chính tịch thu điện thoại, không cho nữ chính gặp bạn bè, quyết thay mọi việc của cô, thì thứ đang được kể là kiểm soát. Người đọc trưởng thành vẫn có thể đọc truyện đó như đọc một câu chuyện, nhưng nên gọi đúng tên nó, nhất là khi giới thiệu cho em nhỏ trong nhà.
Thứ ba, đừng để nhãn thay cho cảm giác của chính mình. Có người tự nhận "chỉ đọc HE" rồi tình cờ gặp một truyện kết mở mà nhớ mãi. Có người ghét cẩu huyết mà vẫn thức trắng vì một truyện nhiều trùng hợp, vì tác giả kể có duyên. Nhãn là tấm bản đồ sơ lược; đường đi thật vẫn nằm trong trang truyện.
Một cách tập dễ: lần tới đọc xong truyện nào, thử tự gắn nhãn cho nó trước khi xem nhãn người đăng ghi. So hai bộ nhãn, bạn sẽ thấy mình đọc tinh hơn hẳn chỉ sau vài truyện.
Câu hỏi thường gặp
HE và SE khác nhau thế nào, có truyện nào vừa HE vừa SE không?
HE là kết có hậu cho tuyến tình chính, SE là kết buồn. Một truyện có thể HE cho cặp đôi chính nhưng SE cho cặp đôi phụ, nên nhiều người ghi nhãn kiểu "chính văn HE" để nói rõ phần nào có hậu.
Nữ cường có phải là nữ chính lạnh lùng, giỏi võ không?
Không nhất thiết. Nữ cường là nữ chính tự lo được cho đời mình, có nghề, có chính kiến. Một cô thợ nhuộm, một cô pháp chế hay một cô bán chè cãi tay đôi với hàng xóm đều có thể là nữ cường mà không cần biết võ.
Truyện ghi OE có phải là tác giả bỏ dở không?
Không. OE là kết mở có chủ ý, tác giả viết xong và dừng ở chỗ để người đọc tự nghĩ tiếp. Truyện bỏ dở thì gọi là hố chưa lấp hoặc drop, thường không có chương kết.
Xuyên không và trọng sinh khác nhau ở đâu?
Xuyên không là nhân vật rơi sang một thời khác hoặc thân xác khác. Trọng sinh là nhân vật sống lại trong chính cuộc đời mình ở một thời điểm cũ, mang theo ký ức để làm lại những gì từng sai.
Có cần thuộc hết thuật ngữ mới đọc được ngôn tình không?
Không cần. Thuật ngữ chỉ giúp chọn truyện nhanh hơn. Bạn có thể đọc thẳng một truyện thấy hấp dẫn, gặp chữ lạ thì tra lại bảng này; sau năm bảy truyện là quen.
Văn án là gì và có nên tin hoàn toàn vào văn án không?
Văn án là đoạn giới thiệu ngắn đầu truyện. Nó cho biết tình huống mở và giọng truyện, nhưng chỉ là lời mời. Nên đọc thêm chương đầu để kiểm giọng văn trước khi quyết định theo một truyện dài.
