Với rất nhiều người trẻ Việt, ngôn tình không chỉ nằm trong ứng dụng đọc truyện mà đã đi vào đời sống: vào những câu đùa "tổng tài" trong lớp, vào cách gọi đứa bạn hay chịu thiệt là "nam phụ", vào những buổi tối ký túc xá cả phòng cùng khóc vì một bộ phim, vào cả quyết định học thêm một ngoại ngữ. Nhìn ngôn tình ở góc đời sống, ta thấy nó vừa là thú giải trí, vừa là một thứ ngôn ngữ chung của một thế hệ.
Bài này phác hoạ vị trí của ngôn tình trong đời sống người trẻ Việt hôm nay theo những gì ai cũng có thể quan sát quanh mình, không dựa vào số liệu khảo sát nào. Bài không phán xét đọc ngôn tình là tốt hay xấu; nó chỉ ghi lại những cách người trẻ đang sống cùng những câu chuyện tình.
Đọc ở đâu, đọc lúc nào
Điện thoại là nơi đọc chính. Người trẻ đọc ngôn tình trên xe buýt, giờ nghỉ trưa ở công ty, trong lúc chờ đồ ăn, và nhiều nhất là trước khi ngủ. Một chương truyện vừa vặn với một quãng thời gian ngắn, và chương nào cũng kết ở chỗ khiến người đọc muốn thêm một chương nữa, nên "trước khi ngủ" nhiều khi kéo tới gần sáng.
Ký túc xá và phòng trọ là nơi ngôn tình trở thành chuyện chung. Một người đọc rồi kể cho cả phòng, cả phòng cùng xem bản phim, cùng tranh luận về nam phụ trong bữa mì tối. Với nhiều sinh viên xa nhà, những buổi tối như thế là một phần của cảm giác có bạn, có nhà ở nơi mới.
Sách giấy vẫn có chỗ, nhưng thường gắn với dịp đặc biệt: một cuốn mua ở hội sách, một cuốn được tặng nhân sinh nhật, một bộ sưu tầm của người rất mê. Thư viện trường, quán cà phê sách cũng là những nơi người trẻ tình cờ gặp lại ngôn tình giấy giữa thời điện thoại.
Ngôn tình đi vào câu nói hằng ngày
"Tổng tài". Từ chỉ nam chính giàu có, quyền lực trong truyện, giờ thành câu đùa cho anh bạn hay bao cả nhóm trà sữa, hoặc cho một người sếp nói chuyện quá nghiêm.
"Nam phụ", "nữ phụ". Dùng để trêu người luôn đứng bên cạnh, luôn giúp đỡ mà không được chọn. Câu "đúng là số nam phụ" vừa là trêu, vừa có chút thương.
"Ngược", "sủng". Từ chỉ sắc độ cảm xúc của truyện, giờ được dùng cho đời thật: một tuần "ngược" vì thi cử, một người yêu "sủng" bạn gái hết mực. Nhiều người lớn tuổi nghe con cháu nói mà không hiểu, và đó cũng là một cơ hội vui để hỏi chuyện nhau.
"Đẩy thuyền". Ghép đôi bạn bè, đồng nghiệp, thậm chí hai người nổi tiếng. Vui nếu người trong cuộc thấy vui, nên dừng nếu họ thấy phiền.
"Văn án". Đôi khi được dùng vui để chỉ phần giới thiệu bản thân trên mạng xã hội hay ứng dụng hẹn hò, như thể mỗi người đang viết văn án cho câu chuyện đời mình.
Từ ngôn tình tới học ngoại ngữ, du lịch và nghề nghiệp
Ngôn tình và phim chuyển thể là cánh cửa khiến không ít người trẻ tò mò về tiếng Trung, tiếng Hàn, tiếng Nhật. Bắt đầu từ việc muốn hiểu một câu thoại không qua phụ đề, muốn đọc truyện gốc chưa có bản dịch, nhiều người đã đi học ngoại ngữ một cách nghiêm túc. Đây là một trong những ảnh hưởng tích cực ít được nhắc tới của văn hoá đọc này.
Du lịch theo phim cũng là một hiện tượng quen. Người trẻ muốn đứng ở cây cầu, con phố, ngọn đồi từng xuất hiện trong bộ phim mình yêu. Trong nước, những nơi như Đà Lạt, Hội An, Sa Pa thường được gắn với không khí lãng mạn, và mỗi khi một phim, một truyện Việt đặt bối cảnh ở đâu đó, nơi ấy lại có thêm khách tìm tới.
Một số người trẻ còn đi xa hơn: từ người đọc thành người dịch, người biên tập, người viết. Họ bắt đầu bằng việc viết cảm nhận trong hội nhóm, dịch thử một chương, đăng truyện ngắn đầu tiên. Có người biến đam mê ấy thành nghề, có người giữ nó như một niềm vui riêng bên cạnh công việc chính.
Thành phố và quê: đọc ngôn tình có khác nhau không
Nhìn quanh, có thể thấy vài khác biệt nhỏ giữa người trẻ đọc ngôn tình ở đô thị lớn và ở thị trấn, làng quê. Đây là quan sát chung, không phải số liệu.
| Khía cạnh | Ở đô thị lớn | Ở thị trấn, làng quê |
|---|---|---|
| Nơi gặp sách giấy | Nhà sách lớn, hội sách, quán cà phê sách | Hiệu sách nhỏ, tủ sách trường, sách mượn bạn |
| Cộng đồng | Hội nhóm trên mạng, gặp gỡ trực tiếp | Chủ yếu qua mạng và bạn cùng lớp |
| Truyện được tìm đọc | Đủ mọi dòng | Đủ mọi dòng, nhiều người thích truyện có bối cảnh quê |
| Thói quen chung | Đọc trên điện thoại, xem phim cùng bạn | Đọc trên điện thoại, xem phim cùng gia đình |
Điểm chung lớn nhất là điện thoại đã san bằng phần lớn khác biệt. Một bạn trẻ ở xã vùng cao và một bạn ở trung tâm thành phố có thể đọc cùng một chương truyện trong cùng một đêm.
Điều thú vị là nhiều bạn trẻ ở quê lại tìm đọc truyện đặt ở thành phố để hình dung một cuộc sống khác, còn nhiều bạn ở thành phố lại tìm truyện làng quê để nhớ ông bà, nhớ những mùa hè về quê ngoại.
Ngôn tình và những kỳ vọng về tình yêu
Không thể nói về ngôn tình trong đời sống người trẻ mà bỏ qua chuyện kỳ vọng. Đọc nhiều truyện về những người yêu hoàn hảo, có người vô thức đặt ra những tiêu chuẩn mà người thật khó đáp ứng. Có người lại dùng truyện như một cách tập dượt cảm xúc, học cách gọi tên những điều mình cảm thấy.
Phần lớn người trẻ mà ta gặp đều tự phân biệt được truyện và đời: họ có thể mê một nam chính tổng tài trong truyện mà vẫn chọn một người bạn trai hiền lành, biết lắng nghe ngoài đời. Họ cũng ngày càng tỉnh táo với những mô-típ kiểm soát, ghen tuông, và chính họ là người chỉ ra những mô-típ ấy trong các hội nhóm.
Điều có ích nhất, có lẽ, là có ai đó để trò chuyện về truyện: bạn bè, anh chị, hay cha mẹ chịu lắng nghe. Một câu chuyện tình được bàn luận cùng người khác sẽ ít khi biến thành khuôn mẫu áp đặt lên đời thật, vì luôn có người hỏi lại "ngoài đời thì sao".
Khi người trẻ viết chuyện tình của chính mình
Một thay đổi đáng chú ý là người trẻ Việt không chỉ đọc mà còn viết, và ngày càng viết về chính đời sống của mình: phòng trọ, ký túc xá, công ty khởi nghiệp, quán cà phê, chuyến xe về quê ngày Tết. Ngôn tình Việt viết mới vì vậy mang hơi thở của người trẻ hôm nay, khác hẳn những truyện dịch về tổng tài và hoàng cung.
Trong kho truyện có những truyện rất gần với đời sinh viên, người trẻ đi làm. Cái vòi nước nhỏ giọt ở phòng trọ số bốn là nhật ký năm nhất của một cô sinh viên ở trọ Pleiku, có ông bố tuần nào cũng chạy xe tám chục cây số lên sửa vòi nước. Con trăn đuôi dấu hỏi trên trần nhà tầng chín lại là chuyện của một cô tác giả truyện tranh thiếu nhi ở Sài Gòn và một đêm gọi đường dây bắt rắn.
Đọc những truyện như vậy, người trẻ thấy chính mình trong đó, và nhiều người bắt đầu nghĩ: chuyện của mình cũng có thể thành một truyện tình.
Những nghi thức nhỏ mượn từ truyện
Ngôn tình không chỉ đi vào câu nói mà còn đi vào những nghi thức nhỏ của người trẻ. Có cặp đôi tặng nhau đúng cuốn truyện đã khiến họ quen nhau, kèm một dòng viết tay ở trang đầu. Có nhóm bạn hẹn nhau xem trọn một bộ phim chuyển thể trong một đêm cuối tuần, chuẩn bị đồ ăn như một buổi tiệc nhỏ. Có người chụp ảnh ở đúng góc phố, đúng bậc thềm từng xuất hiện trong phim.
Những ngày lễ như lễ tình nhân, Thất tịch, Trung thu cũng được tô thêm màu ngôn tình: một câu thoại quen trong tin nhắn chúc, một món quà nhỏ giống món nhân vật từng tặng nhau. Với nhiều người, những nghi thức ấy là cách làm cho đời thường bớt khô, mượn một chút lãng mạn của truyện để thắp lên ngày bình thường.
Chỉ cần nhớ rằng nghi thức đẹp nhất là nghi thức hợp với người nhận. Một người không mê ngôn tình có thể thấy lạ trước một câu thoại sến; một món quà giản dị, đúng sở thích của họ đôi khi lãng mạn hơn mọi cảnh trong truyện.
Sống cùng ngôn tình cho vui mà không mệt
Vài thói quen nhỏ mà nhiều người trẻ mê ngôn tình đang giữ:
- Đặt giờ dừng đọc trước khi ngủ, và để điện thoại xa giường. Chương sau vẫn còn đó vào sáng mai.
- Xen truyện dài với truyện ngắn để không bị cuốn vào một bộ truyện suốt nhiều đêm liền.
- Có ít nhất một người bạn để bàn về truyện, vì niềm vui đọc nhân đôi khi được chia sẻ.
- Ưu tiên bản có bản quyền và kênh xem phim chính thức khi có thể, như một cách ủng hộ người viết, người dịch.
- Thỉnh thoảng đọc một truyện Việt có bối cảnh quen thuộc, để thấy đời sống quanh mình cũng đáng được kể.
- Khi thấy mình đọc để trốn một nỗi buồn kéo dài, dừng lại và tìm một người tin cậy để trò chuyện.
Không có công thức chung cho ai cả. Có người đọc mỗi tối một chương, có người đọc dồn vào cuối tuần, có người cả tháng không đọc rồi một đêm đọc liền một bộ. Miễn là việc đọc làm bạn vui hơn, ngủ đủ hơn và không làm bạn xa những người thật quanh mình, đó là một cách sống cùng ngôn tình đáng giữ.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao người trẻ Việt mê ngôn tình đến vậy?
Vì ngôn tình là cách giải trí dễ tiếp cận trên điện thoại, đem lại cảm xúc mạnh trong thời gian ngắn, và tạo ra một ngôn ngữ chung để chia sẻ với bạn bè. Với nhiều người, nó còn là chỗ nghỉ ngơi sau áp lực học tập, công việc.
Những từ như tổng tài, nam phụ có nghĩa gì trong câu nói hằng ngày?
Đó là những từ mượn từ ngôn tình để đùa vui: tổng tài chỉ người hay bao bạn bè hoặc rất nghiêm, nam phụ chỉ người luôn giúp đỡ mà không được chọn. Chúng thường mang ý trêu đùa thân mật.
Đọc ngôn tình có giúp học ngoại ngữ không?
Có thể là động lực tốt. Nhiều người bắt đầu học tiếng Trung, tiếng Hàn, tiếng Nhật vì muốn hiểu truyện, phim không qua bản dịch. Nhưng muốn học nghiêm túc vẫn cần giáo trình và phương pháp bài bản.
Ngôn tình có làm người trẻ kỳ vọng sai về tình yêu không?
Với một số người, có thể. Nhưng phần lớn người trẻ phân biệt được truyện và đời, và việc có người cùng trò chuyện về truyện giúp giữ cái nhìn tỉnh táo.
Người trẻ có nên thử viết ngôn tình không?
Nên thử nếu bạn thích. Viết về chính đời sống quanh mình như phòng trọ, ký túc xá, công việc đầu tiên thường cho ra những câu chuyện chân thật và gần gũi với người đọc cùng thế hệ.
Làm sao đọc ngôn tình mà không ảnh hưởng giấc ngủ?
Đặt giờ dừng đọc, để điện thoại xa giường, xen truyện ngắn với truyện dài và tránh bắt đầu một bộ truyện mới vào lúc khuya. Chương sau vẫn còn đó vào sáng mai.
